Ինչպե՞ս է անձեռնմխելիություն ունեցող նախկին նախագահին մեղադրանք առաջադրվել. պարզաբանում

Հատուկ քննչական ծառայությունում քննվող Մարտի 1-ի գործով երեկ Ռոբերտ Քոչարյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 300.1-ին հոդվածի 1-ին մասով՝ այն բանի համար, որ նա այլ անձանց հետ նախնական համաձայնությամբ 2008 թվականի Մարտի 1-ին տապալել է Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրական կարգը: Նախաքննական մարմինը Ռոբերտ Քոչարյանին կալանավորելու միջնորդություն է ներայացրել, եւ դատարանն այսօր մի քանի ժամ շարունակ միջնորդությունը քննելուց հետո հեռացել է խորհրդակցական սենյակ:

Ըստ ՀՀ սահմանադրության 140-րդ հոդվածի 1-ին մասի՝ հանրապետության նախագահն անձեռնմխելի է: Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ հանրապետության նախագահն իր լիազորությունների ժամկետում եւ դրանից հետո չի կարող հետապնդվել եւ պատասխանատվության ենթարկվել իր կարգավիճակից բխող գործողությունների համար:

Ինչո՞ւ այս դեպքում անձեռնմխելիությունը հաշվի չի առնվում, մեզ հետ զրույցում պարզաբանեց փաստաբան Նորայր Նորիկյանը:

- Պարոն Նորիկյան, ինչպե՞ս է ստացվում, որ անձեռնմխելիություն ունեցող նախկին նախագահը, որն իր լիազորությունների ժամկետում եւ դրանից հետո չի կարող հետապնդվել եւ պատասխանատվության ենթարկվել իր կարգավիճակից բխող գործողությունների համար, այս դեպքում ոչ միայն մեղադրյալի կարգավիճակ է ստացել, այլ նաեւ միջնորդություն է ներկայացվել նրան կալանավորելու համար:

- Ես գտնում եմ, որ վարույթն իրականացնող մարմինը, առավել քան ունի հիմնավոր ապացույցներ, բավարար հիմքեր՝ Ռոբերտ Քոչարյանին այդպիսի մեղադրանք առաջադրելու: Ռոբերտ Քոչարյանի սահմանադրական իմունիտետը հաղթահարվել է պարզ տրամաբանական դատողության արդյունքում: Ցանկացած անձ, այդ թվում նաեւ ՀՀ նախագահի պաշտոնը զբաղեցնող անձ, որը քրեական օրենսգրքով որեւէ արարք կարող է կատարել, այդ արարքը միայն բավարար է, որպեսզի հաղթահարվի նրա վերաբերյալ առկա սահմանադրական անձեռնմխելիությունը:

Հասկանալի է, որ Ռոբերտ Քոչարյանի մեղադրանքի հիմքում դրված է 2008 թվականի Մարտի 1-ի եւ դրան նախորդող իրադարձություններին իր ունեցած դերակատարությունը եւ  մասնավորապես պաշտպանության նախարարի թիվ 0038 հրամանի առկայությունը: Այդ հրամանի նախաբանում արձանագրված է՝ Հայաստանի Հանրապետության նախագահ, ԶՈՒ գերագույն գլխավոր հրամանատարի կողմից առաջադրված խնդիրները իրականացնելու նպատակադրումից ելնելով՝ ստեղծել Երեւանի կայազոր՝ Խաչատուրովի գլխավորությամբ: Սա նշանակում է, որ ուղղակիորեն հակասահմանադրական գործընթացի արդյունքում բանակը ներքաշվել է քաղաքական պրոցեսների մեջ, որի արդյունքում տապալվել է երկրի սահմանադրական կարգը:

- Այսինքն, Քոչարյանը ի պաշտոնե իրականացրել է գործողություն, որն իր լիազորությունների մեջ չի՞ եղել:

- ՀՀ նախագահի իրավասությունները այդ ժամանակ սահմանված են եղել 2005 թվականի խմբագրմամբ ՀՀ Սահմանադրության 55-րդ հոդվածով: 56.1 հոդվածով հստակ ամրագրված է եղել հետեւյալ դրույթը՝ Հայաստանի Հանրապետության նախագահը իր լիազորությունների ժամկետում չի կարող հետապնդվել իր գործողություններից բխող արարքների համար: Իսկ իր կարգավիճակից չբխող գործընթացների համար նա կարող է պատասխանատվության ենթարկվել իր լիազորությունների ժամկետից ավարտից հետո:

ՀՀ Սահմանադրության 55-րդ հոդվածով ամրագրված են ՀՀ նախագահի լիազորությունները: Այդ հոդվածով որեւէ այլ լիազորություն, որն իրավունք կտար Ռոբերտ Քոչարյանին բանակը ներքաշել քաղաքական գործընթացներում, առկա չի եղել: Հակառակը՝ 55-րդ հոդվածի 14-րդ կետում հստակ ամրագրված է եղել հետեւյալը, որ ՀՀ նախագահը սահմանադրական կարգին սպառնացող վտանգի դեպքում, խորհրդակցելով ԱԺ նախագահի եւ վարչապետի հետ, հայտարարում է արտակարգ դրություն եւ իրականացնում իրավիճակից թելադրվող միջոցառումներ:

Բայց խնդրում եմ ուշադրություն դարձրեք հատկապես այն բանի վրա, որ արտակարգ դրություն հայտարարելու մասին Քոչարյանի հրամանագիրը արձակվել է 2008 թվականի Մարտի 1-ի երեկոյան, իսկ պաշտպանության նախարարի թիվ 0038 հրամանը արձակվել է 2008 թվականի փետրվարի 23-ին: Այն ժամանակ, երբ ժողովուրդը ազատության հրապարակում հանգիստ պարում էր: Այսինքն, այդ ժամանակ սահմանադրական կարգին սպառնացող որեւէ վտանգ չի եղել:

ՀՀ նորանկախ պատմության մեջ դա սեփական կամայական հայեցողական գնահատման դաշտում է եղել, այդ սահմանադրական կարգին սպառնացող վտանգի վերաբերյալ Քոչարյանի դիրքորոշումը:

Այդ թվականին գործող իրավանորմերով՝ ՀՀ որեւէ պաշտոնյա, այդ թվում նախագահը, իրավասություն չի ունեցել զորքերն օգտագործել քաղաքական պրոցեսներում, քանի որ ՀՀ այդ ժամանակվա գործող Սահմանադրության 8.2 հոդվածով հստակ արձանագրված է եղել, որ ՀՀ Զինված ուժերը քաղաքական հարցերով պահպանում են չեզոքություն եւ գտնվում են քաղաքացիական վերահսկողության ներքո: Ավելին՝ ՀՀ Սահմանադրության 55-րդ հոդվածի, եթե չեմ սխալվում 13-րդ կետում հստակ արձանագրված է ԶՈՒ-ի օգտագործման կարգը:

ԶՈՒ-ն կարող էր օգտագործվել բացառապես ռազմական դրություն հայտարարվելու դեպքում, եթե ՀՀ-ի տարածքային ամբողջականության նկատմամբ արտաքին հակառակորդի կողմից զինված հարձակման վտանգ կարող է լինել: Միայն մեկ, երկու հանգամանքի դեպքում կարող էր ԶՈՒ-ն օգտագործվել, բայց միայն այն դեպքում, եթե նախապես հայտարարված լիներ ռազմական դրություն: Իսկ, ինչպես դուք գիտեք, 2008 թվականի փետրվար-մարտ ամիսներին ՀՀ-ում ռազմական դրություն հայտարարված չի եղել, հետեւաբար ԶՈՒ-երի օգտագործման վերաբերյալ որեւէ մեկը, այդ թվում նաեւ այդ ժամանակվա գործող նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը, որեւէ իրավասություն չուներ եւ չէր կարող ունենալ: Հետեւաբար, 0038 հրամանի արձակումը, բառիս բուն իմաստով հակասահմանադրական ակտ է, որով այդ հրամանը կայացնող սուբյեկտը` պաշտպանության նախարարը, եւ այդ հրամանը կայացնելու համար նրան համապատասխան հրահանգ տվող անձը` ԶՈՒ գերագույն գլխավոր հրամանատարը, գերազանցել են իրենց լիազորությունները, ըստ էության, տապալելով այդ ժամանակվա սահմանադրական կարգը: Այսպիսի պայմաններում առավել քան հիմնավոր է նրանց առաջադրված մեղադրանքը: