Էկոաղետ Արարատյան դաշտում

19/03/2014 schedule17:27

Արարատյան արտեզյան ավազանի պաշարները նվազել են այն աստիճան, որ 31 համայնք մասամբ կամ ամբողջությամբ զրկված է ինքնաշատրվանող հորատանցքերով ստացվող ոռոգման եւ խմելու ջրից: Պատճառը Արարատյան դաշտավայրում գործող ձկնաբուծարանների կողմից արտեզյան ջրերի անխնա օգտագործումն է, դրանց գործունեության անվերահսկելի վիճակը:

Այս մասին երեկ «Արմենիա Մարիոթ» հյուրանոցում նշեց փորձագետ Աշոտ Սարգսյանը` ներկայացնելով ԱՄՆ Միջազգային զարգացման գրասենյակի կողմից Արարատյան արտեզյան ավազանի վերաբերյալ իրականացրած ուսումնասիրությունը:

Գեղամա լեռների եւ Արագածի ձնհալի ջրերը հողում ներծծվելով` հոսում են դեպի Արարատյան դաշտավայր, որտեղ ձեւավորում են Արարատյան արտեզյան ջրավազանը՝ այլ կերպ ասած` ստորերկրյա լիճ: Վերջին տարիներին ջրի անխնա օգտագործման հետեւանքով, որի հեղինակը հիմնականում ձկնաբուծական տնտեսություններն են, ստորերկրյա ավազանի մակերեսը փոքրացել է 3 անգամ՝ 32 հազար 760 հեկտարից հասնելով 10 հազար 706-ի: Մեծամոր գետի ավազանում 303 արտեզյան հորերից 122-ն այլեւս չի շատրվանում եւ դրանով ծանր պայմաններ է ստեղծել նաեւ ձկնային տնտեսությունների համար: 3 տարվա ընթացքում ձկնաբուծական 77 տնտեսություն փակվել է:

Հորատանցքերի միջեւ սահմանված 400-1000 մ հեռավորությունը չպահպանելու արդյունքում ջրերի քիմիական կազմի փոփոխություն է արձանագրվել: Եթե Արարատյան դաշտում շարունակվի նույն սցենարով ջրօգտագործումը՝ ապա մոտակա 1-2 տարիների ընթացքում աղետն ավելի մեծ կդառնա: «Հայջրնախագիծ ինստիտուտ» ՓԲԸ փորձագետ Աշոտ Սարգսյանն առաջարկում է ջրառը սահմանափակել, գործող բոլոր ձկնային տնտեսություններում 1-2 տարիների ընթացքում ներդնել ջրախնայող փակ եւ կիսափակ համակարգեր եւ ուժեղացնել ստորերկրյա ջրերի օգտագործման նկատմամբ վերահսկողությունը:

Արտեզյան ջրերի անխնա շահագործման պատճառով 1983-2013 թթ. Սեւջուր-Ակնալիճ աղբյուրների ելքերը կրճատվել են մոտ 6 անգամ: Վտանգվում է Մեծամորի ատոմակայանի աշխատանքն ու 29 համայնքների 8180 հա հողատարածքների ոռոգումը: Ըստ Աշոտ Սարգսյանի, ատոմակայանի հովացման համար 1 խմ/վ անընդմեջ ջուր է հարկավոր: Սակայն, այսօր այդ նպատակով մղվում է 0,5 խմ/վ ջուր, ինչը կարող է բերել լուրջ պրոբլեմների: Որպեսզի խնդիրը գոնե արտաքուստ մեղմվի, առաջարկվում է Սեւանա լճից 77,2 մլն խմ ծավալով ջրի բացթողում, ինչն էլ կվտանգի լճի էկոհամակարգը:

Երեկվա քննարկմանը ներկա էր տարածքային կառավարման նախարար Արմեն Գեւորգյանը: Քննարկման մասնակիցները, որ տարբեր կազմակերպություններ ու գերատեսչություններ էին ներկայացնում, հարցեր էին ուղղում ե՛ւ նրան, ե՛ւ «Հայջրնախագիծ ինստիտուտի» տնօրեն Յուրի Ջավադյանին, բայց ոչ մեկը իրավիճակի պատասխանատուների մասին որեւէ հարց չտվեց: Ընդմիջման ժամանակ փոխվարչապետին հարց ուղղեցինք, թե՝ ինչո՞ւ պատասխանատվությունից չեն խոսում, նա խորհուրդ տվեց հարցերը գրավոր ուղարկել: Խնդիրը նրանում է, որ պատասխանատվության իր բաժինն ունի նաեւ տարածքային կառավարման նախարարությունը: Չնայած բնապահպանության նախարարությունն այլեւս հորատման լիցենզիաներ չի տալիս, առաջին պատասխանատուն հենց նա է, որ խիստ կասկածելի լիցենզիաներ է բաժանել, խորքային հորեր բացելու թույլտվություններ տվել: Իսկ տարածքային կառավարման նախարարությունը, համաձայն իր կանոնադրության, պարտավոր է ապահովել պետական uեփականություն հանդիuացող ջրային համակարգերի կառավարումը եւ անվտանգ oգտագործումը եւ ջրային համակարգերի կառավարման քաղաքականության մշակումը եւ իրականացումը:

Բնապահպանության նախարար Արամ Հարությունյանը, ով ոլորտը ղեկավարում է 2007 թվականից, մի քանի օր առաջ այս թեմայի վերաբերյալ մեզ ասաց, որ նախարարությունը նպատակ ունի Արարատյան դաշտավայրում ջրային ռեժիմի օգտագործումը բերել ինքնավերականգնման: «Մենք այլեւս չենք տալիս խորքային հորերի հորատման թույլտվություն, հետո՝ գույքագրում ենք իրականացնում բոլոր ապօրինի, ինքնակամ խորքային հորերի լուծարման եւ կարգաբերման մասով: Բազմաթիվ միջոցառումներ կան, որ մեծ ծախսեր չեն պահանջում, բայց բարձր էֆեկտիվություն են ապահովում»,-նախօրեին մեզ հետ զրույցում ասաց Հարությունյանը:

Մյուս կողմից, մոտ մեկ շաբաթ առաջ նախարարությունը Հրազդան-Արաքսյան ջրանցքում ապօրինի գործող 16 ձկնաբուծական տնտեսությունների արագացված եւ պարզեցված ընթացակարգով փաստացի ջրօգտագործումը օրինական դաշտ բերելու հնարավորություն է ընձեռել: Նախարարը գտնում է, որ այդտեղ ջրօգտագործման օրինականացնելու հնարավորություն կա, դրա համար էլ տալիս են:

Ըստ որոշ հաշվարկների, մոտ 2 տարի առաջ միայն Արարատյան դաշտավայրում առկա մոտ 230 ձկնաբուծական տնտեսությունները տարեկան 800 մլն խմ ջուր էին վերցնում Արարատյան արտեզյան ջրերի ավազանից: Պատկերացնելու համար, թե սա ինչ ծավալ է, նշենք, որ Սեւանա լճից ոռոգման նպատակով տարեկան թույլատրվում է վերցնել ընդամենը 170 մլն խմ ջուր: Այս տարի արդեն, ըստ ոչ պաշտոնական տվյալների, ջուրն այնքան է նվազել, որ ձկնաբուծական տնտեսությունների մի մասը դադարեցրել է գործունեությունը առանց կողմնակի միջամտության: «Եթե արտեզյան ջրահավաք ավազանից թույլտվություն են տալիս, որպեսզի ձկնաբուծությունը զարգանա, ես հասկանում եմ, տնտեսությունն էլ է կարեւոր, բայց մյուս կողմից վերահսկողությունը իսպառ բացակայել է: Հայտնի չէ, թե որքան ջուր են հանել ընդերքից, որքան են օգտագործել տնտեսության մեջ, որքանն ուղարկել դրենաժային համակարգով դեպի Արաքս գետ: Այստեղ մեծ խնդիր ունենք, այդ պատճառով կառավարությունը խառնվել է իրար»,-մեզ հետ զրույցում ասաց էկոլոգիական հիմնահարցերի վերլուծաբան Գալուստ Նանյանը: Ստեղծված իրավիճակի պատճառը նա բացատրում է բնապահպանության նախարարության անգործությամբ. «Մենք ունենք փաստ՝ ջրային ավազանի ցամաքումը, ունենք փաստ՝ Այղր լիճը, որից սկիզբ է առնում Սեւջուր գետը, որը կրկին ցամաքելու եզրին է: Այղր լճի հայելին ձեւավորվում է Արագածի լանջերի ստորգետնյա ջրերի հաշվին, որոնց հաշվին ձկնաբուծարանները մեծ գումարներ են վաստակել` ցամաքեցնելով ջրերը»:

Երբ արտեզյան ջուրն օգտագործվում է այգիների ոռոգման նպատակով, ապա ջրի հիմնական մասը կրկին վերադառնում է ավազան եւ պիտանի է օգտագործման: Իսկ ահա ձկնաբուծարանների կողմից վերցված ջուրը մտնում է դրենաժային ցանց, թափվում Արաքս գետ, այնտեղից էլ՝ Նախիջեւան: Ձկնաբուծարաններից դեպի Արաքս գնացող ջուրը դեպի արտեզյան համակարգ մղելու համար, ըստ մասնագետների, մեծ ծախսեր են պետք, քանի որ դրենաժային համակարգը ավելի ցածր նիշում է գտնվում, իսկ ջրազրկումը տեղի է ունենում ավելի բարձր նիշերից: Հետեւաբար, պետք է ջուրը դեպի վերեւ ուղղել էլեկտրական պոմպերով, ինչը մեծ ծախսեր է պահանջում: Ամեն դեպքում՝ ակնհայտ է, որ այս օրերին Հայաստանը էկոլոգիական աղետ է վերապրում: Իշխանությունն էլ այդ մասին սկսել է խոսել, որովհետեւ ջրերը ցամաքում են բոլորի աչքի առաջ: Իսկ անխնա շահագործված ջրերը այդ նույն չինովնիկների գրպաններն են լցրել, որոնք այսօր բղավում են Արարատյան դաշտի ստորերկրյա ջրային ավազանը փրկելու մասին:

Տպել
1012 դիտում

ՍԴ-ն սկսեց «ՀԱԿ-ՀԺԿ»-ի՝ ընտրություններն անվավեր ճանաչելու դիմումի քննությունը (տեսանյութ)

Արցախում թշնամու գնդակից զինվոր է զոհվել. թշնամին ակտիվորեն դիպուկահարներ է կիրառում

«Իրատես». Սեյրան Օհանյանի կինը՝ փոխնախարա՞ր. իշխանական կուլիսներում պայթեց լուրը

«Հրապարակ». «Արմանի գլխին գալովի է». Սահակյանների ընտանիքը «կոնսիլիում» է արել ու որոշել

Սուքիաս Ավետիսյանը հրաժարվել է Ս. Սարգսյանի առաջարկած թեթեւ գործից. նա փոխնախարար է ուզում

«Հրապարակ». Սերժ Սարգսյանն ասել է` մայր գետից պոկված վտակներն այլեւս չեն կարող միանալ

«Ժամանակ». Դաշնակցության պահանջը Սերժ Սարգսյանին. Ի՞նչը չի բավարարում ՀՅԴ-ին

«Հրապարակ». Մարզերում շարունակվում են «բազարները». Սարգսյանը ՀՀԿ-ականներին լարված է պահում

«Իրատես». Սերժ Սարգսյանն ու Ծառուկյանը պայմանավորվել են. հաճելին համակցվել է օգտակարի հետ

«Ժողովուրդ».«ՍԱՍ գրուպ»-ի ժողովի սկանդալային ձայնագրության հերոսներից մեկն ՀՀԿ ցուցակում է

Կոլումբիացի զինյալների հայ գերին փախել է՝ զինաթափելով նրանցից մեկին և վիրավորելով վեցին

Վստրեչի Ապե՞րն է ուժեղ, թե՞ Տարոն Մարգարյանը. նամակ Սերժ Սարգսյանին

Օլանդը Ֆրանսիայի հաջորդ նախագահին հորդորել է քրեականացնել Հայոց ցեղասպանության ժխտումը

Հայտնի է Անգլիայի առաջնության լավագույն երիտասարդ խաղացողը

Ափսոս, որ Օբամայի աշխատակազմում աշխատելու ժամանակ մենք չճանաչեցինք Հայոց ցեղասպանությունը

«Ցեղասպանության ժխտումը կարծիք չէ, այլ ճշմարտության հերքում». Ֆրանսուա Օլանդ

Թրամփի հայտարարությունը համահունչ էր նախկին վարչակազմերի կիրառած լեզվի հետ. Սփայսեր

Թուրքիան ԵՄ-ից պահանջում է իր հետ հաստատել առանց վիզային ռեժիմ

«Հին երեւան» ներդրումային ծրագրի հեռանկարները աղոտ են

Չինացի զույգը իրենց տունը վերածել է դամբարանի (Լուսանկար)