Միջուկային գործարքը վտանգված չէ՝ վտանգված է ողջ Մերձավոր Արեւելքը

Մայիսի 8-ին Իրանի նախագահ Հասան Ռոհանին հայտարարել է, որ Իրանը 60 օրով մասնակիորեն դադարեցնում է Գործողությունների համատեղ համապարփակ ծրագրի (ԳՀՀԾ) համաձայնագրով ստանձնած որոշ պարտավորությունների կատարումը: Իրանը մասնավորապես դադարեցրել է ծանր ջրի եւ հարստացված ուրանի պաշարների ծավալներին վերաբերող դրույթների կատարումը: Համաձայնագրով նախատեսվում է, որ Իրանն իրավունք ունի կուտակել ոչ ավելի, քան 300 կգ հարստացված ուրան եւ 130 տոննա ծանր ջուր, իսկ ավելցուկի պարագայում պարտավոր է արտահանել դրանք: Ռոհանիի խոսքով՝ առաջիկա 60 օրերի ընթացքում Իրանը չի պատրաստվում արտահանել ավելորդ ծավալները: Դրա հետ մեկտեղ Ռոհանին նշել է, որ այս քայլը «համաձայնագրի վերջը չէ», եւ որ Իրանը պատրաստ է 60 օրվա ընթացքում բանակցություններ վարել եվրոպական երկրների հետ՝ ստեղծված իրավիճակից ելքեր գտնելու նպատակով:

Խոսքը վերաբերվում է մասնավորապես եվրոպական երկրների եւ Իրանի միջեւ գործող INSTEX համակարգին, որով այժմ կարգավորվում է սննդի, դեղորայքի եւ այլ՝ պատժամիջոցների տակ չգտնվող ապրանքների առեւտուրը: Իրանը ձգտում է INSTEX-ի մեջ ներառել նաեւ նավթի առեւտուրը, որը Իրանի արտահանման հիմնական հոդվածն է, եւ որի առեւտուրը զգալի անկում է գրանցել ամերիկյան պատժամիջոցների հետեւանքով: ԱՄՆ կառավարությունը 2018 թ. նոյեմբերին որոշում էր ընդունել, որով Իրանից նավթ գնող երրորդ երկրները եւս հայտնվելու էին պատժամիջոցների տակ՝ 8 երկրի (Իտալիա, Հունաստան, Թուրքիա, Հարավային Կորեա, Ճապոնիա, Թայվան, Չինաստան եւ Հնդկաստան) համար սահմանելով հատուկ ռեժիմ եւ, ըստ էության 180 օրով հետաձգելով որոշման ուժի մեջ մտնելն այդ երկրների համար: Մայիսի 2-ին այդ արտոնության ժամկետը լրացել էր, եւ վերոնշյալ երկրներից շատերն այդ պահի դրությամբ կրճատել էին գնման ծավալները՝ որոշ դեպքերում հասցնելով դրանք զրոյի:

Այդուհանդերձ Իրանը տրամադրված չէ լքել միջուկային համաձայնագիրը, այլապես կաներ դա միանգամից՝ առանց միջանկյալ քայլերի գնալու, քանի որ դրա իրավունքը ստացել էր դեռեւս մեկ տարի առաջ՝ համաձայնագրից ԱՄՆ-ի դուրս գալով եւ իր նկատմամբ պատժամիջոցների վերականգնումով. համաձայնագրի 26-րդ եւ 36-րդ կետերով սահմանվում է, որ պատժամիջոցների վերականգնումը կարող է հիմք հանդիսանալ ստանձնած պարտավորությունների չկատարման համար:

Միջուկային համաձայնագրի անդամ երկրների արձագանքներն ընդհանուր առմամբ նույն դիրքորոշումն են արտահայտել: Չինաստանը կոչ է արել պահպանել Իրանի հետ միջուկային համաձայնագրի դրույթները՝ նշելով, որ «ԳՀՀԾ պահպանումը եւ պաշտպանությունը բոլոր կողմերի պատասխանատվությունն է»:

ՌԴ արտաքին գործերի նախարար Սերգեյ Լավրովը մայիսի 8-ին իրանցի իր գործընկեր Մոհամադ Ջավադ Զարիֆի հետ հանդիպման ընթացքում հայտնել է, որ իրավիճակը ստեղծվել է «ԱՄՆ անպատասխանատու պահվածքի պատճառով»: Անսպասելիորեն ԱՄՆ-ին է մեղադրել նաեւ Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնը՝ նշելով, որ Իրանի միջուկային համաձայնագիրը լքելը լինելու է «ոչ թե Եվրոպայի, այլ ԱՄՆ-ի խղճին»:

Գերմանիան իր ափսոսանքն է հայտնել իրանական կառավարության որոշման վերաբերյալ, իսկ Միացյալ Թագավորությունը Իրանի քայլը որակել է «անցանկալի» եւ ակնարկել, որ Իրանի՝ համաձայնագրով ստանձնած պարտավորությունների կատարումը դադարեցնելու պարագայում պատժամիջոցները կվերականգնվեն:

Ավելի ուշ ԵՄ, Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի եւ Գերմանիայի արտաքին գերատեսչությունները հանդես են եկել համատեղ հայտարարությամբ, որում մերժել են ցանկացած տեսակի վերջնագրերը եւ կոչ արել Իրանին պահպանել համաձայնագրի դրույթները: Նրանք նաեւ «ափսոսանք են հայտնել»՝ կապված ԱՄՆ-ի կողմից նոր պատժամիջոցների սահմանման հետ, որոնց մասին ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել էր մայիսի 8-ին: Վերջինը, թերեւս, արվել է թվացյալ հավասարակշռությունը պահպանելու համար:

ԱՄՆ-ն կանխատեսելիորեն շարունակել է ճնշում գործադրելու փորձեր կատարել նաեւ Իրանի վրա: Ի պատասխան Իրանի այս քայլի ԱՄՆ պետքարտուղար Մայք Պոմպեոն Թվիթերի իր միկրոբլոգում գրառում է կատարել, որում հայտարարել է, թե «իրանական ռեժիմի այս քայլը հակասում է միջազգային նորմերին եւ աշխարհը պատանդ պահելու փորձ է», ինչպես նաեւ կոչ արել միջազգային հանրությանը «պատասխանատվության կանչել Իրանի ռեժիմին՝ միջուկային ծրագրի ընդլայնման սպառնալիքների համար»: Երկու օր անց Պոմպեոն կրկին Թվիթերի միջոցով մեղադրել է Իրանին իրավիճակը սրելու մեջ եւ նշել, որ ԱՄՆ-ն չի ձգտում պատերազմի, սակայն պատրաստ է «վճռական եւ արագ հակահարված տալ», եթե Իրանը վտանգի ԱՄՆ-ի կամ նրա դաշնակիցների շահերը: Իրանը պատասխանել է այդ հայտարարությանը Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի գեներալ Ամիր-Ալի Հաջիզադեի շուրթերով, որը հայտարարել է «ԱՄՆ-ի գլխին հարվածելու» պատրաստակամության մասին, եթե Վաշինգտոնը հանկարծ փորձի դիմել ուժային միջոցների:

Սպառնալիքների փոխանակումը վերսկսել էր Թրամփի նախագահ ընտրվելուց գրեթե անմիջապես հետո, իսկ գործնական քայլերի մեկնարկ կարելի է համարել ԱՄՆ-ի՝ միջուկային գործարքից դուրս գալը: Սակայն գագաթնակետին լարումը հասավ այս տարվա ապրիլ-մայիս ամիսներին եւ նշանավորվեց ԱՄՆ-ի կողմից ԻՀՊԿ-ին ահաբեկչական խմբավորումների շարքին դասելով, դեպի Իրանի ափեր ավիակիրներ ուղարկելով, Քաթարում B-52 ռմբակոծիչներ տեղակայելով: ԱՄՆ-Իրան հարաբերությունների շարունակական լարումը վտանգ է ներկայացնում ողջ Մերձավոր Արեւելքի համար: ԱՄՆ-Իրան ուղղակի առճակատումն, իհարկե, քիչ հավանական սցենար է, սակայն չեն բացառվում ընդհարումներ նրանց սատելիտների միջեւ Եմենում, Սիրիայում, կամ նույնիսկ Իրաքում ու Լիբանանում: Սակայն ԱՄՆ-ի գլխավոր նպատակը, թերեւս, մնում է Իրանին միջուկային գործարքից դուրս մղելը, ինչը թույլ կտա որոշ ժամանակ անց մեղադրել Իրանին միջուկային զենք ստեղծելու մեջ եւ խաղարկել Իրաքյան սցենարը:

Տպել
5059 դիտում

Պոտենցիալ «վեթինգվածների» երկակի ստանդարտները

Հարգանքի տուրք է մատուցվել ՀՀ ոստիկանության պարեկապահակետային ծառայության գնդում (տեսանյութ)

Սիրիայում 9 ժամ կտտանքների ենթարկելուց հետո քարերով սպանել են 60-ամյա հայուհու

Տեղի է ունեցել ընդունելություն ԱՄՆ-ում ՀՀ դեսպանությունում` ի պատիվ ԱԺ նախագահ Արարատ Միրզոյանի

Իջևանում տեղի ունեցած բախումից տուժած 12 ոստիկաններից մեկը հիվանդանոց է տեղափոխվել գանգուղեղային վնասվածքով. մանրամասներ

Ռուսաստանը հայտնել է Թուրքիային ռազմական ինքնաթիռներ վաճառելու պատրաստակամության մասին

Նպատակը վեթինգը չէ, այլ անաչառ դատարան ունենալը. որ ասենք՝ մեր անկախ, սկզբունքային դատարանը որոշեց. Ն. Փաշինյան

Բախում Իջեւանում. 9 վիրավոր ոստիկան տեղափոխվել է հիվանդանոց

Վրաստանի վթարից տուժած ծայրահեղ ծանր վիճակում գտնվող 14-ամյա տղան գիտակցության է եկել. նա սկսել է ինքնուրույն շնչել

Եթե Քոչարյանը քաղբանտարկյալ է, ուրեմն ես իրավունք ունեմ տանկերի տակ ճզմել ցանկացած ընդդիմադիր շարժում. վարչապետ

Երեւան-Սեւան ավտոճանապարհին ձորն ընկած բեռնատարի վարորդը մահացել է

100 հազար դոլար, 18 մլն դրամ. ԱԱԾ քննչական դեպարտամենտի պետի ունեցվածքը

Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև թեժ գիծն աշխատում է, բայց դա չի երաշխավորում, որ մենք զոհեր չենք ունենա. վարչապետ

Երեւանում Իսպանիայի ու Պորտուգալիայի 19 տարեկանները ցույց տվեցին այն, ինչ Հայաստանում չկա

Վենետիկի հանձնաժողովի կողմից պաշտոնական միայն մի դիրքորոշում է եղել. Նիկոլ Փաշինյան

Թուրքական դատարանը Հրանտ Դինքի սպանության գործով տարբեր ժամկետներով դատապարտել է 9 մարդու

Խաչիկ գյուղի մոտակայքում խոտածածկ տարածք է հրդեհվել

Մի բուդկայի պես սեփականաշնորհվել է ՍԴ-ն. եղել է քաղաքական առեւտուր, 4 մարդիկ ստացել են իրենց հասանելիքը. վարչապետ

Իսպանիայի նորանշանակ դեսպանն իր հավատարմագրերի պատճենն է հանձնել ՀՀ ԱԳ փոխնախարարին

Ապօրինի ծառահատում Ահնիձոր գյուղի հարակից անտառում