Հայաստան գազի տարանցման շուրջ. գազային կրքեր Վրաստանում

Դեկտեմբերի 13-ին Վրաստանը եւ Ռուսաստանի «Գազպրոմ» ընկերությունը Հայաստան գազի տարանցման վերաբերյալ համաձայնության եկան: Պայմանագիրն ամբողջությամբ չի հրապարակվել, միայն պարզ է, որ տարանցման համար այժմ Վրաստանը գումար է ստանալու, այն դեպքում, երբ նախկինում ստանում էր տարանցված գազի 10%-ը: Հատկանշական է, որ երկու տարի ժամկետով կնքված պայմանագրի առաջին տարվա ընթացքում Վրաստանը տարանցման գումարի մի մասը կստանա գազով, մյուս մասը` գումարի տեսքով: Նախորդ տարի Վրաստանի կառավարությունը չէր համաձայնել ռուսական կողմի միեւնույն առաջարկին, իսկ երկրում բողոքի ակցիաներ կազմակերպվեցին, երբ պարզ դարձավ, որ Վրաստանը ցանկանում է «Գազպրոմից» առավել մեծ ծավալներով բնական գազ գնել:

Պայմանագիրը ստորագրելուց հետո Վրաստանի խորհրդարանական եւ արտախորհրդարանական ընդդիմությունը, տարբեր հասարակական կազմակերպություններ, փորձագետներ եւ նույնիսկ երկրի նախագահը քննադատեցին Վրաստանի կառավարությանը:

Վրաստանի խորհրդարանական փոքրամասնությունը Վրաստանի փոխվարչապետ, էներգետիկայի նախարար Կախա Քալաձեին հրավիրեց «Եվրոպական Վրաստան» խմբակցության նիստին, որտեղ նախարարը պետք է բացատրեր պայմանագրի մանրամասները: Կանոնակարգի համաձայն` Քալաձեն պարտավոր էր ներկայանալ եւ պատասխանել ընդդիմությանը հուզող հարցերին, քանի որ, ըստ օրենքի, կառավարության անդամը իրավունք ունի, իսկ հրավերի դեպքում պարտավոր է ներկա լինել խմբակցության նիստին եւ պատասխանել իրեն ուղղված հարցերին:

Վերոնշյալ խմբակցությունը ձեւավորվել է բոլորովին վերջերս, երբ «Միացյալ ազգային շարժում»-ից դուրս եկան պատգամավորների մեծամասնությունը եւ մի շարք այլ անդամներ:

Խմբակցության ղեկավար Սերգո Ռատիանին հայտարարեց, որ մնում է միայն խորհրդարանում բանավեճ նախաձեռնել:

«‹նչպես երեւում է, Ռուսաստանը հասել է իր նպատակին, քանի որ այս պայմանավորվածությունը բարենպաստ է Ռուսաստանի համար: Այս պայմանավորվածությունը հակասում է Վրաստանի ազգային շահերին»,- հայտարարել է Ռատիանին: Նա նաեւ հավելել է, որ Քալաձեն եւ խորհրդարանական մեծամասնությունը խուսափում են պատասխանել «Գազպրոմի» հետ կապված հարցերին:

«Վրաց հայրենասերների դաշինք» կուսակցության առաջնորդ Իրմա Ինաշվիլին եւս վտանգ է տեսնում ստորագրված համաձայնագրից: Ինաշվիլին լրագրողների հետ զրույցի ժամանակ հայտարարել է, որ անհրաժեշտ է հրապարակել պայմանագիրը:

Վրաստանի նախագահ Գեորգի Մարգվելաշվիլին նույնպես դժգոհ է: Նրա գնահատմամբ` ռուսական «Գազպրոմ» ընկերության հետ ձեռք բերված համաձայնությունը վատթարացրել է երկրի էներգետիկ ոլորտը, վնաս հասցրել երկրի ազգային շահերին, բացասական ազդեցություն ունեցել նաեւ այլ ուղղություններով: Մարգվելաշվիլին ավելի վաղ հայտարարել էր, որ այդ ընկերության հետ բանակցությունները պետք է թափանցիկ լինեն:

«Գազպրոմը ավելին է, քան պարզապես ռուսական մի ընկերություն: Այն առաջին հերթին անվտանգության, քաղաքականության, աշխարհաքաղաքականության հետ կապ ունեցող ընկերություն է, հետո միայն էներգետիկայի եւ տնտեսության գործիք»,- մինչ պայմանավորվածությունը հայտարարել է Մարգվելաշվիլին:

Այս ամենից բացի, հունվարի 18-ին Վրաստանի կառավարության շենքի հարակից տարածքում բողոքի ակցիա տեղի ունեցավ: Ի տարբերություն նախորդ տարիներին (2015, 2016) ` այս անգամ հավաքվել էին ընդամենը մի քանի տասնյակ մարդիկ, որոնց միացան նաեւ Սահակաշվիլիի կուսակցությունից հեռացած պատգամավորներ: Ցույցը կազմակերպել էր «Տաբուլա» լրատվականի գլխավոր խմբագիր Թամար Չերգոլեիշվիլին, որը հայտարարեց, որ նույնիսկ այն դեպքում, եթե Հայաստանը Իրանից գազ ստանա, աշխարհաքաղաքական տեսանկյունից դա Վրաստանի համար օգտակար կլինի: Իր հերթին պատգամավոր Օթար Կախիձեն հայտարարեց. «Այժմ Վրաստանը «Գազպրոմից» էլ ավելի կախված կլինի»:

Այնուհետեւ պայմանագիրը հրապարակելու կոչ արեց նաեւ «Վրաստանի երիտասարդ իրավաբանների ասոցիացիա» ՀԿ-ն: Դիմումն ուղարկելով էներգետիկայի նախարարությանը` կազմակերպության համակարգող Սուլխան Սալաձեն ասել է, որ իրենք պահանջում են հասարակությանը ներկայացնել նախկին համաձայնագիրը (պատճենը), որը ուժի մեջ էր մինչեւ 2016 թվականի դեկտեմբերի 31-ը, ինչպես նաեւ 2017 թ. հունվարից ուժի մեջ մտնող նոր պայմանագիրը: Բացի այդ, կազմակերպությունը պահանջում է ներկայացնել նաեւ նոր պայմանագիրը կնքելու նպատակով «Գազպրոմի» հետ տարված բանակցություններն արտացոլող բոլոր պաշտոնական փաստաթղթերի պատճենները: Սուլխան Սալամաձեն նշել է, որ եթե համաձայնագրում որոշ տեղեկատվություն գաղտնի է, ապա նախարարությունը պետք է ներկայացնի այն փաստաթղթերը, որոնք հաստատում են դրանց գաղտնիությունը:

Այս ամենին զուգահեռ, իշխող թիմը գտնում է, որ պայմանագիրը բխում է Վրաստանի շահերից, իսկ ընդդիմությունը ուղղակի շոու է սարքում: Էներգետիկայի նախարարը դեռեւս հունվարի 11-ին հայտարարել էր, որ Վրաստանը «Գազպրոմից» կարող է բնական գազ գնել` վճարելով 185 դոլար` նախկին 215-ի փոխարեն: Բացի այդ, գազի հավելյալ ծավալներ ձեռք բերելու դեպքում ընկերությունը զեղչեր է առաջարկում:

Խորհրդարանական մեծամասնության անդամ Կոբա Կոբալաձեն, իր կողմից հրավիրված մամուլի ասուլիսի ընթացքում հայտարարել է, որ «Գազպրոմ»-ի հետ կապված որոշումը ժառանգաբար է այս իշխանությանը փոխանցվել նախորդից, «սրանից ելնելով ներկայիս իշխանությունն առավելապես փորձում է քայլեր ձեռնարկել` հիմնվելով ժողովրդի շահերի վրա»:

Նորայր Գասպարյան
Թբիլիսի