Հայկական հարցն ըստ Հովհաննես Ազոյանի

Հանդիսատեսի սիրելի Հովոն պատրաստ է լավ ապրողից դառնալ վատ ապրող

- Հովո, Հրազդանի քաղաքապետի ընտրություններից հետո ֆեյսբուքի քո էջում գրառում էիր արել. «Այսօրվա կուրսով մեկ հայը 5000 դրամ է»: Ինչու՞ որոշեցիր նման բան հայտարարել:
- Կարծում եմ` գրառումս շատ տեղին էր: Հրազդանի ընտրություններում ես տեսա, որ մարդիկ կան, որոնք իրենց ձայնը վաճառում են, դա ինձ շատ ցավացրեց, եւ որոշեցի ասեմ այն` ինչ մտածում եմ այդ մարդկանց մասին: Երբ կարդում եմ իմ դեմ գրված հոդվածները, տպավորությունս այնպիսին է, որ հեղինակներն ինձ հետ համաձայն են, բայց ցանկանում են ինձ վիրավորել: Եթե ինձ հետ համաձայն ես, ինչու՞ ես վիրավորում: Սա է ինձ ցավացնում: Բայց էդ ցավն այնքան փոքր է, որ ես դրա մասին չեմ էլ ուզում խոսել: Ես ներում եմ այդ մարդկանց:

- Ի՞նչ կասես ուրեմն նրանց, ովքեր քեզ քննադատում են ՀՀ քաղաքացուն դրամով իր ձայնը վաճառող Հայաստանի բնակչի հետ հավասարեցնելու համար:
- Ես հպարտ եմ այն մարդկանցով, ովքեր ընտրությունների ժամանակ գումար չեն վերցրել, ես սիրում եմ այդ մարդկանց: Մարդկանց այդ խումբն է ինձ ոգեշնչող այն ուժը, որի արդյունքում ես դեռ ապրում եմ այս երկրում եւ հավատում, որ լավ է լինելու: Իմ այդ հավատն այն մարդկանց շնորհիվ է, որոնք ընտրությունների ժամանակ փող չեն վերցնում: Նրանք են իսկական ժողովուրդը եւ ընդհանրապես մարդը:

- Եւ ի՞նչ անել, որպեսզի ՀՀ քաղաքացին գումարային արժեքով չգնահատվի:
- Քանի գումար վերցնող կա, տվող կգտնվի: Իմ կարծիքով, գումար վերցնողները պետք է պարզ հաշվարկ անեն. դրամով ձայն վաճառելով իրենք կարող են մի քանի օրվա ուտելիք կամ չգիտեմ ինչ գնել, բայց արդյունքում 4-ից 5 տարի լինելու են անարդարության մեջ: Իրենց ձայնը 5 հազար դրամով վաճառողներն այդպիսով վաճառում են նաեւ ինձ: Իսկ ես նույնիսկ թանկ գնով ինձ չեմ վաճառում: Եթե փող չվերցնեն, եթե չվաճառվեն, գնորդ էլ չի լինի: Ասում են, եթե գնորդ չլինի, վաճառող չի լինի: Ոչ: Եթե վաճառող չլինի, այդ ժամանակ միայն գնորդ չի լինի: Մարդիկ պետք է չվաճառվեն:

- Ինչպե՞ս կբնորոշես այսօրվա Հայաստանի քաղաքացուն:
- Մարդիկ շատ են փոխվել, շատ են տարբերվում մի քանի տարի առաջվա քաղաքացուց: Հայաստանի քաղաքացիների սերնդափոխություն է տեղի ունեցել: Կարծում եմ` քաղաքական դաշտում Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի առկայության եւ Սերժ Սարգսյանի վարած քաղաքականության պատճառով, հետեւանքով կամ արդյունքում Հայաստանում ստեղծվել է որոշակի խոսքի ազատություն: Այսինքն, դու կարող ես բարձրաձայնել այն հարցերը, որոնք քեզ անհանգստացնում են, եւ դա կդառնա քննարկումների առարկա ու միգուցե ինչ-որ բան փոխվի: Քաղաքացին այս առումով ազատ է: Բայց քաղաքացիների մի մասն է դա հասկացել, նրանք ազատ իրենց կարծիքն արտահայտում են, հասկացել են, որ այդ ձեւով կարելի է պայքարել: Հայաստանը նման է մի բանտի, որտեղ կալանավորների դռները բացել են, բայց նրանց չեն զգուշացրել, որ ազատ են: Արդյունքում, ով հավատում է, որ ազատ է` բանտից դուրս կգա, իսկ ով` ոչ, կմնա կալանավոր:

- Ըստ քեզ, դերասանը, երգիչը եւ ընդհանրապես մշակութային գործիչները կարո՞ղ են այսօրվա Հայաստանի քաղաքական անցուդարձից դուրս մնալ:
- Ցավոք սրտի` ոչ: Ոչ ոք չի կարող քաղաքական անցուդարձից դուրս մնալ: Ինձ քննադատող հոդվածներում ինձ անվանում են ծաղրածու: Ծաղրածուն լավ բան է: Ես կուզեմ ծաղրածու լինել, բայց, ցավոք, դեռ ծաղրածու չեմ: Ես իմ քիթը չեմ խոթում քաղաքականության մեջ, ես քաղաքականությամբ չեմ զբաղվում: Չեմ կարող եւ չեմ էլ ուզում քաղաքականությամբ զբաղվել: Ես փորձում եմ լինել քաղաքացի: Ինչ է դա նշանակում. ես ուզում եմ զբաղվել ծաղրածուությամբ, այդ ընթացքում առնչվում եմ մի շարք խնդիրների, որոնք ինձ չարչարում են եւ չեն թողնում, որ ես լինեմ ծաղրածու: Եթե կլինեն մարդիկ, ովքեր կասեն, թե իրենք այդ խնդիրների հետ չեն առնչվում, ապա անկեղծ չեն, իրենք իրենց սրտի խորքում գիտեն, որ այդպես չէ եւ առնչվում են այդ խնդիրների հետ: Մթնոլորտն է այդպիսին: Չենք կարող քաղաքականությունից փախչել, որովհետեւ ամեն ինչ քաղաքականացված է: Ինչ անում ես` գնում է դեպի քաղաքականություն: Բոլոր ճանապարհները տանում են քաղաքականություն: Քաղաքականությամբ չես զբաղվում, բայց քաղաքականությունն է քեզանով զբաղվում:

- Բայց ինչպե՞ս է ստացվում, որ քաղաքական գործընթացներին մասնակցող դերասանների եւ երգիչների գերակշռող մեծամասնությունը զբաղված է իշխանություններին գովելով, եւ մշակութային հատուկենտ գործիչներ են միայն համարձակվում հրապարակային քննադատությամբ հանդես գալ:
- Ջերմոցային պայմաններն են դրան նպաստում: Մարդն իր էությամբ այնպիսին է, որ սիրում է ջերմոցային պայմաններում ապրել: Այսինքն` իր համար, իր ընտանիքի համար լավ լինի, իսկ թե ինչ կլինի մյուսների հետ` ջհանդամ: Հենց սա է հայկական հարցը: Խոստովանենք, բոլորս հենց այդպես ենք մտածում, որ առաջին հերթին մեր ընտանիքի համար պետք է լավ լինի: Բայց ես ուզում եմ, որ իմ դիմացինին լավ լինի: Ես նոր եմ փոխվել, առաջ ես նման բաների մասին չէի մտածում: Եթե ես ձեր մասին մտածեմ, դուք` իմ մասին, մեր երկուսի խնդիրներն էլ կլուծվեն: Ես հիմա պատրաստ եմ, որ ինձ վատ լինի: Թող ինձ վատ լինի, ու ես լինեմ լավ ապրողից վատ ապրող դառնալու օրինակը: Թեկուզ ես վատ էլ ապրեմ, իմ խիղճը հանգիստ է լինելու: Ես սուտ չեմ խոսի: Ես ազնիվ եմ իմ նկատմամբ: Ազնիվ եմ ամեն անցորդի հանդեպ, ում տեսնում եմ: Դա է ինձ հաճույք պատճառում: Պետք է ընտրես, եթե ուզում ես ազնիվ լինել ինքդ քո հանդեպ, ապա պետք է հիմա վատ ապրես: Իհարկե, դա հավերժ չի, մի օր լավ կապրես, բայց գինը սա է:

- Հեռուստատեսային ընթացիկ ծրագրերում քեզ այլեւս չենք հանդիպում, ինչո՞ւ, չե՞ն հրավիրում, թե դու չես ցանկանում հեռուստատեսային ծրագրերին մասնակցել:
- Պատճառն այն է, որ վերջինը «Երեւան» նախագիծն էր, որը «Արմենիա» հեռուստաընկերությունում անում էինք, բայց վերջում որակով չէր, եւ ես որոշեցի դուրս գալ ու այդ ծրագիրը փակվեց: Այժմ ուրիշ առաջարկ ունեմ «Արմենիա» հեռուստաընկերությունից, որը խաղային ֆորմատ է: Իհարկե, ես այժմ չգիտեմ, դա կլինի, թե` ոչ, բայց նման առաջարկ կա: Ես այժմ անորակ ոչ մի նախագծում չեմ ուզում լինել: Ես այժմ չեմ ուզում անորակ ոչ մի տեղ լինել: Եթե նախագիծը իմ դուրը չի գալիս, ես դրան չեմ մասնակցում: Ես այժմ չեմ մտածում` դե լավ, այս փողն էլ աշխատեմ:

- Իսկ նախկինում եղե՞լ է, որ ինչ-որ նախագծի մասնակցել ես փողի համար:
- Այո, եղել է: Իհարկե, ի սկզբանե, երբ, ես ինչ-որ բան սկսել եմ անել, չեմ մտածել, որ անեմ անորակ եւ փող աշխատեմ: Ուղղակի, երբ արել եմ, տեսել եմ, որ անորակ է ստացվել, բայց շարունակել եմ անել: Ի սկզբանե նպատակ չունենալով անորակ բան անել, արել եմ եւ շարունակել եմ անել: Հիմա փոխվել եմ: Հոգնել եմ կամ չգիտեմ` մեծացել եմ, ինչ-որ բան է հետս տեղի ունեցել, ես չեմ ուզում այլեւս անորակ բան անել:

- Այդ փոփոխությունը, որի մասին ասում ես, դժվարությունների չի՞ հանգեցնում, ասենք` ֆինանսական խնդիրներ չի՞ ստեղծում, որոնք նախկինում չեն եղել:
- Այո, հանգեցնում է: Հետո՞ ինչ: Երբ դու վատ ես ապրում, դիմացինի վատ վիճակը գուցե քեզ այդքան չի չարչարում, բայց երբ դու ահագին փող ես աշխատում եւ տեսնում ես, որ դիմացինը փող չունի, դա քեզ տանջում է: Դու չես կարողանում քո վաստակած գումարը վայելել: Ես զարմանում եմ այն հարուստների վրա, որոնք Հայաստանում շատ փող ունեն, եւ իրենց թվում է` վայելում են: Ինձ թվում է, որ իրենք էլ չեն վայելում: Այսօր հնարավորություն ունեմ, աշխատում եմ, բայց չեմ կարող երջանիկ լինել` ա՛յս պայմաններում: Այն մարդիկ, ովքեր իրենց ձայնը 5 հազար դրամով վաճառում են, չգիտեմ` ինչ են մտածում: Նրանք այդպես նաեւ ինձ են վաճառում: Եթե ես չեմ ցանկանում անորակ բան անել այն մարդու համար, ով 5 հազար դրամով վաճառում է իր ձայնը, ինչու՞ է նա վաճառում ինձ: Ցավը սա է: Բայց ցանկանում եմ հատուկ նշել, որ այս ընթացքում ես ավելի շատ փող եմ աշխատել, քան առաջ:

- Հնարավո՞ր է` ինչ-որ կերպ մասնակցես նախընտրական քարոզարշավին:
- Ոչ, հնարավոր չի ես մասնակցեմ քարոզարշավին: Իմ տեղը շատ լավն է: Ես ուզում եմ առանց որեւէ տեղ մտնելու իմ կարծիքն արտահայտել, որպես ազնիվ դիտորդ: Ընտրությունների ժամանակ լավ քաղաքացին է հենց ամենալավ դիտորդը:

- Ի՞նչն է քեզ Հայաստանում ամենաշատը վախեցնում, որը կարող է նաեւ ստիպել երկրից հեռանալ:
- Ես շատ եմ վախենում իրենց վաճառելու պատրաստ մարդկանցից: Եթե մարդիկ անընդհատ իրենց վաճառեն, ապա դա կարող է դառնալ բնավորության գիծ: Եւ հետո, երբ բոլորս իսկապես քաղաքական կամք կունենանք Հայաստանը փոխելու, առողջացնելու, զարգացնելու, կարող ենք ավելի մեծ խնդրի առաջ կանգնել` մարդկային ռեսուրս չենք ունենա: Այդ մարդկանց այսօր փչացնում, արժեզրկում ենք: Մարդիկ արժեզրկվում են հենց իրենց իսկ աչքերում: Դա կարող է դառնալ բնավորության գիծ եւ փոխանցվել իրենց երեխաներին, եւ հետո նորմալ սերունդ էլ չենք ունենա: Ա՛յ, սա ինձ սարսափեցնում է:

- Իսկ ինչպե՞ս կբնորոշես այն Հայաստանը, որի մասին դու երազում ես:
- Ես իմ երազած Հայաստանը չեմ պատկերացնում: Ես հիմա էլ չեմ հեռանում այս երկրից: Ինձ համոզում են, բայց չեմ հեռանում: Ես իմ կյանքի ամենադժվար շրջանն եմ ապրում: Եթե անգամ ինձ համար վատ լինի, միեւնույն է` չեմ հեռանա: Լավ պետությունում դատարանները պետք է լինեն արդար, օրենքը պետք է գործի: Սա, իմ կարծիքով, ամենակարեւոր բանն է, եւ պետությունն սկսվում է այդտեղից: Երկիրը կարող է ծաղկել, եթե դատական համակարգը արդար է, անկախ է, հավատ կա նրա նկատմամբ: Լավ պետությունն արդար դատարանով պետությունն է:

- ՀՀ քաղաքացին ի՞նչ պետք է անի, որպեսզի Հայաստանը փոխվի եւ դառնա լավ պետություն:
- Մարդիկ պետք է ստին, կեղծիքին արդարացում չտան: Եթե մարդիկ տեսնում են, որ երկու հոգի վիճում են, իսկ նրանցից մեկը, որը սխալ է, նաեւ ուժեղ է, ապա միեւնույն է` չպիտի նրա սխալն արդարացնեն: Պետք է պահանջենք բոլորից` իշխանությունից, ընդդիմությունից, երկրի ղեկավարներից, Հայաստանի մասին մտածող մարդկանցից, որպեսզի օրենքները լինեն գործող եւ ոչ թե իմիտացիոն: Պետք է ներողություն խնդրենք անցած տարիների մեր ոչ բարեխիղճ աշխատելու համար: Ես ինքս ներողություն եմ խնդրում այն մարդկանցից, ովքեր ինձ սիրել են, դիտել են, բայց ես ոչ բարեխիղճ եմ աշխատել: Ես այլեւս չեմ պատրաստվում ոչ բարեխիղճ աշխատել: Ես կուզեմ, որպեսզի բոլորը նույնկերպ վերաբերվեն իրենց անցյալին: Ներողություն ասեն ու կարողանան դրա պատասխանատվությունը կրել: Իմ կարծիքով, Հայ ազգային կոնգրեսի պայքարը շատ կհեշտանա, մարդկանց մոտ այդ պայքարի ընկալումը շատ կփոխվի, հասկանալի կդառնա, եթե Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը ներողություն խնդրի տարիներ առաջ իր կամ միգուցե իր նախկին թիմակիցներից շատերի ոչ բարեխիղճ աշխատանքի համար: Կարծում եմ, որ մարդիկ իրեն ավելի լավ կհասկանան: Ինձ պես շատ մարդիկ կան, որոնք նույն ձեւով են մտածում: Ներողություն խնդրելու համար կամք է պետք, նման կամք ունենալու համար ուժ է պետք, այսինքն` ուժեղ մարդը կարող է անցած սխալների համար ներողություն խնդրել: Սա նոր սերնդի պայքարն է: Ես Անկախ Հայաստանի սերունդ եմ, ես սովետ չեմ տեսել, ես չեմ հասկանում` ինչու են մեզ սովետական ռեժիմում պահում:

- Իսկ եթե մարդը կարծում է, որ ինքը չի՞ սխալվել: Իր շրջապատը միգուցե սխալվել է, բայց ինքը վստահ է, որ իր քայլերը ճիշտ են եղել, այդ դեպքու՞մ էլ, ըստ քեզ, մարդը պետք է ներողություն խնդրի:
- Այո: Եթե դու մտածում ես, որ քո աշխատանքում բարեխիղճ ես եղել, իսկ մարդիկ այդպես չեն մտածում, կրկին պետք է ներողություն խնդրես: Դու ներողություն ես խնդրում նրա համար, որ մարդիկ սթափվեն եւ հասկանան, որ այսպես չի կարող շարունակվել: