Մայրուղի հո չի, կրակ ու պատիժ է. դե մի լուծում գտեք

ՀՀ կառավարությունը, պատկերավոր ասած, կրակն է ընկել «Հյուսիս- հարավ» մայրուղու ձեռքը: Իհարկե, առայժմ այդ մասին չկան պաշտոնական հայտարարություններ, բայց այն, ինչ կատարվում է մայրուղու շուրջ, խոսում է հենց այդ մասին:

556 կիլոմետրանոց այդ մայրուղին, որը պետք է կապի մեր ամենահարավային քաղաքը` Մեղրին, ամենահյուսիսայինի` Բավրայի հետ, ժամանակին ներկայացվում էր որպես տնտեսության շոգեքարշ: Ըստ գաղափարի, այն պետք է դառնար Իրանը Սեւ ծովին կապող արագընթաց ավտոմայրուղու մի հատվածը: Սկզբնական շրջանում այն գնահատվում էր մինչեւ մեկ միլիարդ դոլար, հիմա պաշտոնապես գնահատվում է 1.5 միլիարդ, սակայն աշխատանքների նույնիսկ 25 տոկոսն էլ չի արվել: Եվ ինչպես արդեն նշել ենք, մոտավոր հաշվարկներով այն իրականում կարժենա 2.4 միլիարդ դոլար:

Այդ գումարները, որ ներդրվել, ներդրվում եւ դեռ ներդրվելու են մայրուղու շինարարության վրա, վարկեր են, որոնք պետք է վերադարձնենք իրենց տոկոսներով հանդերձ: Գաղափարն այն էր, որ մայրուղին իր ամբողջ թափով գործարկվելուց հետո այնպիսի ուղեւորա եւ բեռնափոխադրումներ կապահովի, որ կունենա մեծ մուլտիպլիկատիվ էֆեկտ ամբողջ տնտեսության վրա: Օրինակ, Իրանից Սեւ ծով գնացող ուղեւորները մեկ-երկու օր կանցկացնեն Հայաստանում, գումարներ կծախսեն, ապրանքներ կգնեն, կապահովեն տնտեսական աշխուժություն...: Բեռնատարները Հայաստանի տարածքով իրենց բեռները տեղափոխելու համար որոշակի վճարներ կմուծեն...: Կան նաեւ ներքին բեռնա եւ ուղեւորափոխադրումների աշխուժացումից որոշակի ակնկալիքներ:

Որոշակի աշխուժացում մայրուղին, անշուշտ, կապահովի: Բայց դրա թողած տնտեսական էֆեկտը արդյոք այնքան մե՞ծ է, որ մեր տնտեսությունը միայն դրա շնորհիվ կարողանա սպասարկել եւ հետո փակել դրա կառուցման համար ծախսված եւ դեռ ծախսվելիք վարկերը: Առանց տոկոսների, այդ գումարը, ինչպես նշեցինք, 2.4 միլիարդ դոլար է լինելու, այն էլ՝ դեռ շատ համեստ հաշվարկներով: Այսօրվա դրությամբ ՀՀ արտաքին պարտքը 4.5 միլիարդ դոլար է, եւ մենք շատ մեծ դժվարություններ ունենք այդ պարտքը սպասարկելու հարցում: Հիմա դրան գումարեք եւս մի 2 միլիարդ եւ կպատկերացնենք, թե այս մայրուղին որքանով է մեծացնելու պարտքի սպասարկման բեռը մեր տնտեսության վրա:

Կա մի կարեւոր հանգամանք եւս, որը, մեղմ ասած, տարակուսանք է առաջացնում այս ծրագրի նկատմամբ: Նախկինում նախատեսվում էր, որ ծրագիրը կավարտվի 2017 թվականին: Հիմա արդեն պաշտոնապես վերջնաժամկետ է սահմանված 2020 թվականը: Ամենալավատեսական գնահատականներով, սակայն, մայրուղու շինարարությունը կավարտվի միայն 2024 թվականից ոչ շուտ: Իսկ դա նշանակում է, որ եթե տեսականորեն այս մայրուղին շատ մեծ տնտեսական էֆեկտ է թողնելու մեր տնտեսության վրա, ապա զուտ ժամկետների առումով այն արդեն իսկ տապալված է: Այսինքն, մենք սպասարկում ենք վարկը, փակում մայր գումարը, իսկ մայրուղին դեռ չի գործում ու չի տալիս սպասված էֆեկտը:  

Այդ էֆեկտը կարող է լինել միայն այն դեպքում, երբ մայրուղին լիովին պատրաստ է: Եթե օրինակ Արտաշատից Երեւան, Երեւանից Թալին հատվածը արդեն պատրաստ լինի, բայց Սյունիքի դժվարանցանելի ոլորապտույտների մասերում շրջանցող հատվածները կառուցված չլինեն, ապա ըստ էության ոչ մի էֆեկտ մենք չենք ստանա: Սա նման է խողովակով անցնող ջրին: Եթե խողովակի վրա կա 10 հատ փական, որից 9-ը բաց են, իսկ մեկը փակ, դա ոչ մի արդյունք չի տա` միեւնույն է, ջուրը այդ խողովակով չի անցնելու:

Ծրագրի ընթացքը սխալ էր ի սկզբանե: Առաջին հերթին աշխատանքներ սկսվեցին ճանապարհի այն հատվածներում, որոնք առանց այդ էլ ոչ մի խնդիր չունեին: Խոսքը Երեւան-Արտաշատ ու Երեւան-Աշտարակ հատվածների մասին է, որոնք առանց դրա էլ համեմատաբար որակով, համեմատաբար լայն հատվածներ էին: Իսկ այն հատվածները, որտեղ ճանապարհը իրոք շատ բարդ է, դրանք այսօր էլ մնում են նույն վիճակում: Օրինակ, Սյունիքի մարզում` Քաջարան-Սիսիան հատվածում իրար հաջորդող մի քանի ոլորանները, Որոտանի լեռնանցքը եւ այլն: Ամենապարզ տրամաբանությունը հուշում էր, որ աշխատանքները պետք է սկսվեին հենց այդ հատվածներում: Եթե դրանց անցանելիությունը  էականորեն բարելավվեր, ապա մայրուղին կարող էր որոշակիորեն ապահովել այն էֆեկտը, որը սպասվում էր: Դրանից հետո կարելի էր կառուցել ու վերակառուցել նաեւ մնացած հատվածները:

Նշենք, որ մայրուղու ամենաբարդ հատվածները ամենաթանկն են, եւ մեկ կիլոմետրի վրա կատարվելիք ներդրումները շատ ավելի մեծ են լինելու: Ամենասկզբում, երբ դեռ նոր էր նախագծվում մայրուղին, նախատեսված էր մոտ 4 կիլոմետր երկարությամբ մեկ թունել Քաջարանի մատույցներում: Հիմա արդեն միայն Սյունիքում նախատեսվում է երեք թունել, ու եւս երկու թունել՝ Վայոց ձորի եւ Արարատի մարզերում: Ինչ գումարներով են դրանք կառուցվելու, որքան գումար է անհրաժեշտ դրանց համար, առայժմ անհայտ է: ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարության կայքում առկա ներդրումային ծրագրերից մեկով առաջարկվում է «Հյուսիս-հարավ» մայրուղու վրա երկու թունել կառուցել, որի համար ընդհանուր առմամբ 300 միլիոն դոլարի ներդրում է պահանջվում: Եթե սա հանվել է մասնավոր ներդրումային հարթակ, նշանակում է դրա գինը թերեւս ներառված չէ մայրուղու ծրագրային արժեքի մեջ:

Կգտնվի՞ ներդրող, որը կհամաձայնի 300 միլիոն դոլար ներդնել այս թունելները կառուցելու մեջ, շատ դժվար է ասել: Շատ դժվար է ասել, թե այդ ներդրումները երբ  կվերադառնան, տրանսպորտի ինչպիսի հոսք կապահովվի այդ թունելներով, որոնք «Հյուսիս-հարավ» ավտոմայրուղու ծրագրի մի մասն է: Թունելներով տրանսպորտային առավելագույն հոսքը կապահովվի միայն այն դեպքում, երբ պատրաստ կլինի ամբողջ մայրուղին, ինչի հեռանկարները, մեղմ ասած, անորոշ են:

Մի խոսքով, վերջին տարիներին Հայաստանի ամենախոշոր ծրագիրը ըստ էության արդեն տապալվել է: Հիմա կառավարությունը պետք է փորձի ինչ- որ լուծումներ գտնել: Իսկ այդ լուծումները բարդ` շատ բարդ են լինելու, եթե չասենք, որ լուծումներ չկան: Այլ կերպ ասած, այս ծրագիրը փորձանք է դարձել մեր գլխին:

Տպել
5093 դիտում

ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղարի ներկայացուցիչը հանդիպել է Վրաստանի նախագահին. հաջորդ կանգառը Հայաստանն է

Երևան-Երասխ ճանապարհին վրաերթի հետևանքով 40-ամյա տղամարդ է մահացել

Սենատի Արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովը հաստատել է Անկարայում ԱՄՆ-ի նոր դեսպանի թեկնածությունը

Վանո Սիրադեղյանի հուղարկավորության կազմակերպման նպատակով ստեղծվելու է կառավարական հանձնաժողով

Հայաստանում սպասվում է բացասական ջերմաստիճան. որոշ տեղերում կլինի մինչև -3-ից -4 աստիճան ցուրտ

Այս հանգստյան օրերին Հայաստանում առաջին անգամ կանցկացվի «Դդմի տոն»

Ամենակարևորը աշխարհի վրա հետք թողնելն է. Ստամբուլում ոգեկոչել են պոլսահայ լուսանկարիչ Արա Գյուլերի մահվան 3-րդ տարելիցը

Աղասի Մարգարյանը նշանակվել է Ազգային ժողովի նախագահի օգնական

ԱՄՆ կոնգրեսականները նախատեսում են քրեական պատասխանատվության ենթարկել Թրամփի նախկին օգնականին

Սիերա Լեոնեի նորանշանակ դեսպանն իր հավատարմագրերի պատճենն է հանձնել ՀՀ ԱԳ նախարարի տեղակալին

Բժշկական գենետիկայի և առողջության պահպանման կենտրոնում արցախցիների համար անվճար հետազոտություններ կլինեն

2022 թվականի հունվարի 1-ից ջրի սակագինը հնարավոր է բարձրանա. ՀԾԿՀ նախագահ

Տաթևում վերահաշվարկից հետո ՔՊ-ի քվեներն ավելացել են 9-ով, «Շանթ» դաշինքինը՝ 4-ով, «Ապրելու երկիր» կուսակցությանը՝ 1-ով

Ծովինար համայնքում առաջին անգամ կանցկացվի «Թոնրատոն» փառատոնը

Վաղը 10 ժամ գազ չի լինի Արագածոտնի մարզի մի շարք հասցեներում

ՀԱՊԿ քաղաքական եւ միջազգային համագործակցության հարցերի հանձնաժողովի նիստը կանցկացվի Երեւանում

Այսօրվա վթարի հետեւանքով «Արմենիա» ՀԲԿ տեղափոխված 10 տուժածներից 3-ի վիճակը ծայրահեղ ծանր է՝ վիրահատում են

Հաճախորդները կարող են ապառիկ գնումներ կատարել ՎՏԲ բանկի ավելի քան 600 գործընկեր կազմակերպությունների վաճառակետերում

Կորոնավիրուսի վարակակիրների թիվը կտրուկ աճել է. հաստատվել է 2066 դեպք 1 օրում

Տիգրան Բարսեղյանը կարող է փոխել ակումբային գրանցումը. «Աստանան» փոխարինող է փնտրում

Արցախում կորոնավիրուսի 35 նոր դեպք է գրանցվել. 14 հիվանդի վիճակը գնահատում է ծայրահեղ ծանր

Ահաբեկչություն Դամասկոսի կենտրոնում. զոհվել է առնվազն 14 սիրիացի զինվորական (լուսանկարներ, տեսանյութ)

Պտղունք համայնքին 11 միլիոն դրամ վնասի պատճառման մասին գործը դատարանում է. մեղադրվում է համայնքի ղեկավարը

ԱԻՆ-ը հաստատում է Երևան-Գյումրի ավտոճանապարհին «Գազել»-ի կողաշրջվելու հետևանքով 5 զոհի, 13 տուժածի մասին

Հարկային և մաքսային վարչարարության ոլորտներին առնչվող հարցեր են քննարկել Ռուստամ Բադասյանն ու Լին Թրեյսին

Ինչ կոալիցիաներ կկազմվեն Գյումրիում. ինչպես են տրամադրված ընտրություններում անցողիկ շեմը հաղթահարած կուսակցությունները

ՀՀ կենտրոնական բանկը սահմանել է նոր փոխարժեքներ

ՍԱՏՄ տեսուչները լայնածավալ ստուգայցեր են իրականացրել մայրաքաղաքի խոշոր խանութներում

Երազանքը ոչինչ է առանց աշխատանքի ու պայքարի. ՔՊ-ի Կապանի թեկնածուն առաջիկայում կներկայացնի ծրագիրը

Երևանի, Արագածոտնի ու Կոտայքի որոշ հասցեներում 3-6 ժամով հոսանքազրկումներ կլինեն

Երևան-Գյումրի ճանապարհին «Գազել» է շրջվել. կա 5 զոհ, 12 վիրավոր

Նոր Խարբերդ գյուղի 6-րդ փողոցի տներից մեկում կրակ է նկատվել. մեկնել է փրկարարական երեք մարտական հաշվարկ

Հայ-ռուսական միջտարածաշրջանային 8-րդ համաժողովի շրջանակում այսօր անցկացվել է լիագումար նիստ

Թմրանյութ է հայտնաբերվել անչափահասի գրպանում (տեսանյութ)

Մալիշկայի համայնքապետարանը հրավիրում է համայնքային սեփականություն հանդիսացող հողամասի աճուրդ վաճառքի

Գառնիում ասֆալտապատվել են ներհամայնքային ճանապարհներ և արդիականացվել է լուսավորության համակարգը

Քովիդի դեմ պատվաստումային ցուցանիշով Հայաստանը զիջում է իր հարևաններին. վիճակագրություն

Բաքվից վերադարձած բոլոր տղաները Շիրակի մարզից են․ Նազելի Բաղդասարյանը «Մուրացան» բժշկական կենտրոնում է

«Հայաստան» համահայկական հիմնադրամը Լիբանանի հայ համայնքի կարիքների համար 1 մլն դոլար է փոխանցել

Հրդեհ է բռնկվել հեռուստաաշտարակի մոտակայքում․ հայտարարվել է հրդեհի բարդության «1 Բիս» կանչ