Գիտեին, որ այսուհետև ամեն բան այլ է լինելու. «Ամենասիրուն ջրահեղձը»՝ նոր առաջնախաղ Գյումրու թատրոնում

«Տները կառուցված են փտած կաղնու գերաններից ու մաշված տախտակներից, որոնք ասես հնացած ծերեր լինեն, որ տեսել են աշխարհն իր ամբողջ խենթությամբ։ Այս գյուղի բնակիչները ոչ մի առանձնահատկությամբ աչքի չեն ընկնում, ապրում են իրենց գոյության ստվերում»։

Գյումրու դրամատիկականի Մհեր Մկրտչյան փոքր բեմում առաջնախաղ է՝ Գաբրիել Գարսիա Մարկես․ «Ամենասիրուն ջրահեղձը»։

Մարկեսը գյումրեցիների ընտրությունն է, դրամատիկականը հարցումներ է անցկացրել. թատերասերները բեմում այս հեղինակին են ցանկացել տեսնել։ Կոլումբիացի լրագրող-վիպասանի «Աշխարհի ամենագեղեցիկ ջրահեղձը» պատմվածքի հիման վրա ծնված ներկայացման ռեժիսորն Արինա Արարատյանն է։

Շատ խոսք չկա, ասելիքն է հսկայական, որը հանդիսատեսին փոխանցվում է փոխլրացվող շարժումների, ժեստերի, հայացքների ու փոփոխվող դեկորացիաների միջոցով։

Հին գյուղի միօրինակ, սովորական ու ոչնչով աչքի չընկնող ծովը մի օր ափ է նետում մի դիակ։ Գյուղացիները տուն են բերում դին, պարզվում է՝ սիրուն է ավելի, քան իրենց կողքին ապրող տղամարդիկ են։

«Այդ երեկո ոչ ոք ծով դուրս չեկավ: Մինչ տղամարդիկ պարզում էին, թե արդյոք հարևան գյուղերում մարդու չե՞ն որոնում, կանայք հանձն առան ջրահեղձին հոգ տանելու գործը: Իսպանական որոճի փնջերով նրանք սրբեցին տիղմը, մազերն ազատեցին ջրիմուռների թնջուկներից և ձկան թեփուկները մաքրելու քերիչներով նրանից պոկեցին խեցիները: Այդ անելիս նրանք տեսան, որ նրա վրայի ծովային բույսերը հեռավոր օվկիանոսների են և խորին ջրերի, իսկ հագուստները ծվեն-ծվեն են եղել այնպես, ասես նա լողացել է մարջանե լաբիրինթոսների միջով: Նրանք տեսան նաև, որ մահը նա կրում է հպարտ արժանապատվությամբ. նրա դեմքին չկար ծովում խեղդվածներին հատուկ մենակության արտահայտություն, սակայն չկար նաև տանջանքի վանող արտահայտություն, որը գծագրվում է գետում խեղդվածների դեմքին:

Բայց սոսկ այն ժամանակ, երբ նրան մաքրեցին ամբողջովին, նրանք հասկացան, թե իրականում ինչպիսին է նա եղել, և այդժամ նրանց շունչը կտրվեց: Նա երբևէ նրանց տեսած ցանկացած մարդուց ամենաբարձրահասակն էր, ամենաուժեղը, ամենաբարեկազմը և ամենաառնականը, և նույնիսկ հիմա՝ արդեն մեռյալ, երբ առաջին անգամ նայեցին նրան, նա չէր տեղավորվում նրանց պատկերացումներում ու երևակայության մեջ»,- պատմում է հեղինակը:

Էստեբան են կոչում նրան ու որոշում տեսքին համապատասխան գեղեցիկ թաղում կազմակերպել։ Այս որոշմանը զուգահեռ իրենց գեղեցկանալու մասին են հանկարծ հիշում կանայք, դառնում առավել նուրբ ու պայծառ։ Ընակալումը մեկն է՝ գեղեցիկը քո մեջ է։

Դասական լատինաամերիկյան մոգական ռեալիզմի ժանրով դեռ 1968 թվականին գրված պատմվածքի ասելիքն այսօր էլ արդիական է։ Կյանքը լավն ու լուսավոր է այնքանով, որքանով մարդու միտքն ու ձգտում է այդպիսին։

Ծովի ալիքը հեռավոր խուլ մի գյուղ, որքան էլ տարօրինակ է, դիակի հետ նոր կյանքի կայծեր ու թարմ շունչ նետեց։ Տղամարդիկ երբ տեսան, որ կանայք անշունչ մարմինն առավել կարևորեցին և իրենք գրեթե դուրս էին այդ մրցակցությունից, հանկարծ սկսեցին գնահատել այն, ինչ ունեին, ինչն իրենցն էր, բայց տարիների ընթացքում դարձել էր սովորական այնքան, որ չէին էլ նկատում գոյությունը։

«Ժայռի եզր նրան ուսերին տանելու պատվին արժանանալու համար վիճելով՝ գյուղի բնակիչները առաջին անգամ տեսան, թե ինչ դժգույն են իրենց փողոցները, լերկ են իրենց բակերի քարերը, չնչին են իրենց երազանքները ջրահեղձի հոյակապության և գեղեցկության համեմատ: Նրանք նրան անդունդ նետեցին՝ այդպես էլ ոտքերին խարիսխ չկապելով, որպեսզի նա կարողանա վերադառնալ երբ կամենա, և շունչները պահեցին հարյուրամյակներից պոկված այն ակնթարթին, որը նախորդեց մարմնի անկմանը անհունություն: Նրանք նույնիսկ միմյանց նայելու կարիք չունեին հիմա, որպեսզի հասկանային, որ ոչ բոլորն են այստեղ, և այլևս բոլորը չեն լինի: Սակայն նրանք գիտեին նաև, որ այսուհետև ամեն բան այլ է լինելու. իրենց տների դռներն ավելի լայն են դառնալու, առաստաղները՝ բարձր, հատակները՝ ամրակուռ, որպեսզի Էստեբանի մասին հիշողությունները կարողանան բարավորներին չզարկվելով մտնել ամենուր»։

Թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար Լյուդվիգ Հարությունյանը «Հայկական ժամանակ»-ի հետ զրույցում ընդգծում է՝ սա այն բացառիկ ներկայացումն է, որը հնարավորություն ունի թարգմանվելու 3 լեզվով, դառնալ փառատոնային։

«Այս առաջնախաղից հետո թատրոնը կունենա ևս մեկ առաջնախաղ, որն իրականացնելու է երիտասարդ ռեժիսոր Նադեժդա Ավետիսյանը․ Լեոնարդ Գերշի «Այս ազատ թիթեռները» պիեսը կլինի Մհեր Մկրտչյան փոքր բեմում։ Մեկ առաջնախաղ էլ կլինի մայիսին։ Ես հանդիսատեսի դատին կհանձնեմ ըստ Ռեյ Կունիի «Վատ տղաները» կատակերգությունը»,- ասաց Հարությունյանը։

Ապրիլին Գյումրու դրամատիկականը եռօրյա հյուրախաղերով կմեկնի Երևան։ Մայրաքաղաքի հանդիսատեսի համար կխաղան «Ինկած բերդի իշխանուհի»-ն, «Արտիստիկ համերգ», «Բոհեմ» ներկայացումները։

2026-ը Գյումրու դրամատիկականի համար հոբելյանական է, թատրոնի 160-րդ թատերաշրջանը տոն է լինելու։ Այդ տոնին նոր գույն ավելացրեց «Արտավազդ» ամենամյա թատերական մրցանակաբաշխությունը։ Դրամատիկականը երեք մրցանակ է ստացել։

«Լավագույն երիտասարդ բեմադրիչ» անվանակարգում մրցանակ է շնորհվել Մերի Մարգարյանին՝ «Կոստյումով տղամարդիկ» ներկայացման համար։

«Լավագույն զգեստների նկարիչ»-ը Լուսինե Խաչատրյանն է․ «Կատվի տունը», «Երկարագուլպա Պեպպին» ներկայացումներ են մասնակցել մրցանակաբաշխությանը։

Անի Ռաշոյանը «Լավագույն բեմանկարիչ» անվանակարգում մրցանակի է արժանացել «Երեք անունով մի աղջիկ», «Երկարագուլպա Պեպպին» ներկայացումների համար: