Արտասովոր զորավարժություններն ու տարածաշրջանային լարվածությունը. ինչու սկսվեց Իրան-Ադրբեջան հեռակա «բախում»-ը

Իրավիճակը կովկասյան տարածաշրջանում վերջին ժամանակներում կրկին լարված է: Այդ լարվածությունն օր օրի ավելի է սրվում, իսկ վերջաբանն անհասկանալի է: Այդ վերջաբանի մասին տարակարծություններն ու քննարկումները բազմաթիվ են: Խոսքը մեր տարածաշրջանային հարևանների՝ Իրանի ու Ադրբեջանի միջև ստեղծված դժգոհությունների ու լարվածության մասին է:

Միջազգային տարբեր լրատվականներ ու փորձագետներ, վերլուծելով իրավիճակը, դժվարանում են մեկնաբանել՝ կվերածվի՞ արդյոք հեռակա լարվածությունն ավելի մեծ ճգնաժամի կամ բախման:

Ինչո՞ւ և ինչպե՞ս սկսվեց

Սեպտեմբերի 27-ին Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևն Anadolu գործակալությանը տված հարցազրույցում հայտարարեց, որ Ադրբեջանը միջոցներ է ձեռնարկել իրանական բեռնատարների մուտքը Լեռնային Ղարաբաղ կանխելու համար, քանի որ Բաքուն այդ գործողություններն անօրինական է համարում: Նրա խոսքով՝ օգոստոսի 11-ից սեպտեմբերի 11-ն Իրանից մոտ 60 բեռնատար է մտել Ղարաբաղի տարածք, և ադրբեջանական կողմն այս առնչությամբ բազմիցս դժգոհություն է հայտնել Թեհրանին:

Այս ամենը հրապարակային մեկնաբանության տեղիք տվեց, երբ հայտնի դարձավ Հայաստանի հարավում ադրբեջանական ուժերի կողմից իրանական 2 բեռնատարների վարորդների (Իրանի քաղաքացիներ) ձերբակալության մասին, որոնք իրանական վառելիք էին փոխադրում դեպի Ստեփանակերտ: Հայտնի դարձավ նաև, որ Ադրբեջանի իշխանությունները հրահանգել են դադարեցնել Ստեփանակերտ ուղևորվող իրանական բեռնատարների մուտքը և  յուրաքանչյուր վարորդից պահանջել ավելի քան 100 դոլարի հարկ ու տուրք փոխադրման համար:

Այս իրավիճակին հաջորդեցին իրանական զորավարժությունները:

Ինչո՞ւ էին Իրանի ԶՈՒ զորավարժություններն արտասովոր

Իսլամական Հանրապետությունն իր զինված ուժերի զորավարժություններն սկսեց անմիջապես Ադրբեջանի հետ սահմանի մոտ՝ երկրի հյուսիս-արևմուտքում:

Այս զորավարժություններն ամենախոշորն ու մասշտաբայինն են վերջին 30 տարվա ընթացքում: Զանգեզուրի մոտակայքում և Նախիջևանի հետ սահմանին, ըստ մամուլի հրապարակումների, 216-րդ և 316-րդ զրահատանկային բրիգադները, 25-րդ արագ արձագանքման բրիգադը, 11-րդ հրետանային խումբը, ԱԹՍ-ները, 433-րդ մարտական ինժեներական խումբը և ռազմական ուղղաթիռներ Իրանի զինված ուժերի կողմից մի քանի օր կուտակվում էին Ադրբեջանի հետ սահմանին:

Միաժամանակ, սոցիալական ցանցերում քննարկվում է իրանական ռազմական զորավարժությունների անվան թեման («Հայբարի նվաճողները»): Թեհրանը դրանք կապել է 629 թվականի ճակատամարտի հետ, որի ժամանակ մահմեդականները՝ Մուհամեդ մարգարեի գլխավորությամբ, կռվեցին հրեաների դեմ Մեդինայի մոտ գտնվող Խայբար օազիսում: Հիմնական դրվագն այն էր, երբ Իմամ Ալին պոկեց բերդի դարպասները, քաղաքը գրավեց, և դրա բնակիչները հարկվեցին: Որոշ իրանական տելեգրամ ալիքներ ազդարարել են «Իսլամական դիմադրության շարժումը Ադրբեջանում» շարժման հայտնվելու մասին: «Դրոշի տեսքը, որը նման է Թեհրանին աջակցած շիական խմբերին», ուղղակիորեն ցույց է տալիս նրանց ծագումը Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսից:

Նշվում է, որ այս ամենը հնարավոր է կապ ունի Ադրբեջանին հակազդելու և Իսրայելի ազդեցությունը ճնշելու հետ:

Զորավարժություններից խիստ անհանգիստ են Ադրբեջանում: Երկրի առաջնորդն այդ մասին անձամբ է հայտարարել: Ալիևն ասել է, որ «ադրբեջանական հասարակությունն արդարացի հարցեր ունի, թե ինչո՞ւ Իրանը նախկինում զորավարժություններ չէր անցկացրել Ադրբեջանի հետ սահմանին, երբ Ղարաբաղի մի շարք տարածքներ գտնվում էին Հայաստանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո»:

Իրանի իշխանություններն էլ կասկածում են, որ Ադրբեջանը սերտ ռազմական համագործակցություն է վարում Թեհրանի տարածաշրջանային հակառակորդ Իսրայելի հետ: Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի ղեկավար, գնդապետ Հոսեյն Պուրեսմայիլը հայտարարել է, որ «Ադրբեջանի և Իսրայելի միջև նման համագործակցությունը չի բխում Բաքվի շահերից և սպառնում է նրա գոյությանը»:

Մոսկվայում Իսրայելի դեսպան Ալեքսանդր Բեն Ցվին հիմարություն է անվանել ղարաբաղյան տարածաշրջանում հակամարտությունից հետո Իսրայելի ներկայության մասին հայտարարությունները:

Ավելի վաղ Իրանի արտգործնախարար Հոսեյն Ամիր Աբդոլլահյանը հայտարարել էր, որ «Ղարաբաղի ազատագրման ընթացքում մի շարք ահաբեկչական շարժումներ ներթափանցել են տարածաշրջան,իսկ Իսրայելը փորձում է օգտվել առկա լարվածությունից ու ներկա է սահմանի մոտ»: Նախարարի խոսքով՝ «Ղարաբաղում բախումների ժամանակ Իրանը քաղաքական մակարդակով իր մտավախություններն է հայտնել Իսրայելի ներկայության վերաբերյալ»:

Ինչո՞ւ է Իրանին անհանգստացնում Իսրայելի ներկայությունը

40 տարի Իրանի և Իսրայելի միջև չկան դիվանագիտական հարաբերություններ: Արաբա-իսրայելական հակամարտությունում Իրանը բացահայտորեն աջակցում է պաղեստինյան կողմին, ՀԱՄԱՍ-ի և Հզբոլլահի շարժումներին:

2020 թվականին միջուկային ֆիզիկոս Մոհսեն Ֆահրիզադեն սպանվեց Իրանի Աբսարդ քաղաքում զինված հարձակման հետևանքով: Ենթադրվում է, որ Իրանում Իսրայելի հատուկ ծառայությունները ներգրավված են այդ սպանություններում: Այս տարվա օգոստոսին Իսրայելն ու ԱՄՆ-ն Իրանին մեղադրեցին մասնավոր նավի վրա հարձակման մեջ: 

Ադրբեջանն էլ հրաշալի հարաբերություններ ունի Իսրայելի հետ: Բաքուն մասնավորապես այնտեղ գազ է արտահանում, իսկ այս տարվա հուլիսին Իսրայելում բացվեց Ադրբեջանի առևտրային առաքելությունը: Իսրայելը զենք է վաճառում Ադրբեջանին, իսկ երկրները համատեղ արտադրում են անօդաչու թռչող սարքեր: 2019 թվականին Ադրբեջանը դարձավ Իսրայելի Sky Striker նոր անօդաչու թռչող սարքերի առաջին օտարերկրյա գնորդը:

Չմոռանանք հենց անօդաչու թռչող սարքերի (թուրքական և իսրայելական) դերը ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմում:

Իսրայելի աջակցության և ներկայության մասին Իրանի ԱԳ նախարար Աբդոլահյանը հայտնել է նաև ՌԴ ԱԳ նախարար Սերգեյ Լավրովին: Գրեթե ամբողջ շաբաթ օրն իրանցի պաշտոնյան անցկացրեց Մոսկվայում՝ բանակցություններ վարելով: Նա նաև ոչ անուղղակի կերպով հիշատակեց Թուրքիայի դերի, միջամտության ու ազդեցության մասին ևս:

Ի պատասխան՝ Թուրքիան ու Ադրբեջանը նոր զորավարժություններ սկսեցին:

Ինչո՞ւ է Թուրքիան միջամտում

Թուրք-ադրբեջանական զորավարժություններն Իրանի սահմանի մոտ են՝ Նախիջևանի մոտակայքում: Սադրելով Իրանին՝ Թուրքիան օդ է հանել ռազմական ինքնաթիռները:

Որոշ փորձագետներ ու վերլուծաբաններ կարծում են, որ Իրանի ու Ադրբեջանի հարաբերությունների լարվածության մեջ դեր ունի նաև Թուրքիան, որը կարծես թե փորձում է ուժեղացնել իր ազդեցությունը տարածաշրջանում: Այս ամենն անհանգստացնող է նաև Իրանի համար, որը, տեղյակ լինելով Թուրքիայի լայն աջակցության մասին, հնարավորինս փորձում էր չեզոք դիրք ստանձնել ղարաբաղյան 44-օրյա պատերազմի ժամանակ:

Պաշտոնական Թեհրանը երկրի ԱԳ նախարարի դեմքով հայտարարել է, որ Իրանը սադրիչ է համարում թուրք-ադրբեջանական վերջին զորավարժությունները և կոչ արել չսրել իրավիճակը:

«Անխախտ եղբայրություն-2021» անունը կրող Թուրքիայի ու Ադրբեջանի համատեղ զորավարժությունների վերջին օրը երեկ էր՝ հոկտեմբերի 7-ին:

Թե ինչպես ու երբ կավարտվի Իրանի ու Ադրբեջանի հեռակա հակամարտությունը, դժվար է հասկանալ, բայց անկախ այն պատճառներից, որոնք ստիպեցին Իրանին պաշտպանել իր դիրքերը դիվանագիտական և ռազմական մակարդակում, դժվար է չնկատել, որ Թեհրանի քաղաքականությունը զգալիորեն փոխվել է 2021 թվականի ամռանը՝ նախագահ Իբրահիմ Ռաիսիի իշխանության գալով:

Այնուամենայնիվ, նշմարվում է, որ այս ամենի հետևանքով իրանական արտադրանքի և էներգետիկ ռեսուրսների տարանցումը Հայաստանի տարածքով հենց Հայաստան ու այլ տարածաշրջաններ կարող է վտանգվել:

Տպել
4041 դիտում

Արձանի մասին խոսք եղավ, բոլորն ակտիվացան. վարչապետը՝ Ծառուկյանի՝ Հիսուս Քրիստոսի արձանը տեղադրելու ցանկության մասին

Դժբախտ պատահար Երևանի Գրիբոյեդովի փողոցում. շինհրապարակում անգիտակից վիճակում հայտնաբերվել է աշխատակիցը

Եթե ՌԴ-ն «ներխուժի» Ուկրաինա, ի՞նչ դիրքորոշում է հայտնելու ՀՀ-ն՝ որպես ՀԱՊԿ նախագահող երկիր․ մեկնաբանում է Փաշինյանը

Նորակոչիկները երդվել են անձնվիրաբար ծառայել հայրենիքին

«Դատալեքս» տեղեկատվական համակարգն այս պահին չի գործում. Բարձրագույն դատական խորհուրդը պարզաբանում է տարածել

5 զավակ, 9 թոռ, 15 ծոռ. վանաձորցի Եվգին տատը ծննդյան 100-ամյակն է տոնել

Հայկ Չոբանյանը նշանակվել է «Առաջատար տեխնոլոգիաների ձեռնարկությունների միության» գործադիր տնօրեն

Անթալիայի դիվանագիտական ֆորումին Հայաստանի մասնակցության հավանականությունը մեծ է․ Փաշինյան

Ադրբեջանը Շուշիում հայկական կողմին է փոխանցել Որոտանից հայտնաբերված ևս մեկ աճյուն

ՊՆ-ից արձագանքել են Սուրեն Պապիկյանի հարսանիքի առթիվ դրամահավաքության մասին լուրերին

Վարդենյաց լեռնանցքը փակ է, Նիգավան-Ալագյազ ճանապարհահատվածում բուք է

Սայաթ Շիրինյանը բերման է ենթարկվել գողության կասկածանքով. Ոստիկանություն

Հայաստանը չպետք է անցնի կիսանախագահական կառավարման համակարգի․ Նիկոլ Փաշինյան

Փաստաբանի միջոցով «Վարդաշեն» ՔԿՀ-ի կալանավորված անձին փորձել են փոխանցել մեթամֆետամին

Արմեն Սարգսյանի հրաժարականի մասին տեղեկացել եմ հրապարակային հայտարարելուց ընդամենը 3,5 ժամ առաջ․ Նիկոլ Փաշինյան

Մեկնարկել է ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի առցանց ասուլիսը (ուղիղ)

ՃՈ ուժեղացված ծառայություն մարզերում. հայտնաբերվել է 4.342 խախտում

Սայաթ Շիրինյանին բերման են ենթարկել, ըստ տեղեկությունների՝ նա Ոստիկանության Մարտունու բաժնում է. փաստաբան

Պարո՛ն Սամսոնյան, հարկ է աշխատանքն այնպես կազմակերպվի, որ քաղաքացին դժգոհ չլինի. Շիրակի մարզպետը՝ Գյումրու համայնքապետին

Հայոց բանակի կազմավորման 30-րդ տարեդարձը Գյումրիում կնշվի հավաք և զուսպ

Թմրամիջոցներ կարմիր պղպեղի տուփում և արգելված իրեր դատապարտյալի խցում ու նրա համար նախատեսված հանձնուքում

Մեզ սպառնում են. Մորգենշտերնի համերգի կազմակերպիչները մեկնաբանում են կատարվածը

Զորամասերից մեկում անցկացվել են ցուցադրական մարտավարական զորավարժություններ

Հայրենասեր լինելու համար պետք է համախմբվել մեկ նպատակի շուրջ, ինձ համար այլ նպատակներ չկան. Տիգրան Արզաքանցյան

Էջմիածում այրվել է չշահագործվող շինության տանիք

ՍԱՏՄ-ն կորոնավարակի հաղթահարմանն ուղղված ստուգայցեր է անցկացրել հանրային սննդի օբյեկտներում

Քննարկվում է Երեւանյան լճի տարածքում հանգստի գոտի կառուցելու հնարավորությունները

Երևանի քաղաքապետարանում կներդրվի փաստաթղթաշրջանառության էլեկտրոնային «Mulberry» համակարգ

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Արցախի նախագահի գլխավորությամբ տեղի է ունեցել խորհրդակցություն (լուսանկարներ)

Ոստիկանության ստորաբաժանումները մեկ օրում բացահայտել են հանցագործության 133 դեպք

ՀՀ տարածքում կան փակ և դժվարանցանելի ավտոճանապարհներ

Դոլարն ու եվրոն էժանացել են. Կենտրոնական բանկը սահմանել է նոր փոխարժեքներ

2021թ. 12 ամիսների ընթացքում պետական բյուջե վճարվել է 1 տրիլիոն 206 մլրդ դրամ հարկ. ովքեր են 10 ամենախոշոր հարկատուները

Բելառուսի արդարադատության նախարարը հետաքրքրված է Հայաստանում ՔԿԱԳ ոլորտի թվայնացման աշխատանքներով

Քրիստինե Գրիգորյանն ընտրվեց Մարդու իրավունքների պաշտպան

ՌԴ-ում ՀՀ դեսպանը հայտարարել է դիվանագիտական առաքելությունն ավարտելու մասին

ԱՄՆ պետդեպարտամենտն ամերիկացիներին խորհուրդ է տալիս չմեկնել Ուկրաինա

Նոր նշանակում քննչական կոմիտեում

Հանրապետության գետերը գտնվում են ձմեռային սակավաջուր փուլում

Մեծ Բրիտանիան սկսել է Ուկրաինայից տարհանել իր դեսպանատան աշխատակիցներին