Ադրբեջանը սկզբում ոչ մի հաջողություն չուներ. ինչպես ստացվեց հակառակորդի հաջողությունների շղթան. BBC-ի անդրադարձը

Լեռնային Ղարաբաղում ադրբեջանական բանակի նախաձեռնած  եւ 44 օր տեւած ռազմական գործողությունն ավարտվեց հարձակվող կողմի հաղթանակով: Սա անսպասելի եղավ դիտորդների համար, որոնք սկզբնապես համոզված էին, որ քիչ թե շատ հավասարազոր են հակամարտության 2 կողմերի ուժերը եւ Ադրբեջանը ղարաբաղի խորքը ներթափանցել չի կարողանա ռազմական գործողությունների բարդ թատերաբեմում: Այս մասին է գրել ու ադրբեջանական հարձակման մանրամասները,հայկական կողմի պարտության պատճառներն ուսումնասիրել եւ ներկայացրել է BBC–ի ռուսական ծառայությունը:

Մարտերն ավարտվեցին այն բանից հետո, երբ ադրբեջանական զորքերը գրավեցին Լեռնային Ղարաբաղի ամենակարեւոր բնակավայրերից մեկը ՝ Շուշի քաղաքը: Այն տեղակայված է մայրաքաղաք Ստեփանակերտից մի քանի կիլոմետր հեռավորության վրա գտնվող լեռան վրա, այնտեղով է անցնում ճանապարհը, որը Ղարաբաղը կապում է Հայաստանի հետ:

Շուշին ամբողջ Արցախի  բանալին է, այն այն կենտրոնն է, որտեղից վերահսկվում է նաեւ Ստեփանակերտը:

Կայքը գրում է, որ սեպտեմբերի վերջին-հոկտեմբերի սկզբին ՝ Ադրբեջանի նախաձեռնած ռազմական գործողությունների ամենավաղ փուլում, այս ռազմավարական քաղաքի գրավումը եւ  իրական խաղաղությանը Հայաստանին հարկադրելը անհավանական էին թվում: 

Շատերը համոզված էին, որ այս սրացումը, ինչպես նախորդները, կավարտվի առավելագույնը նրանով, որ Ադրբեջանը կգրավի ռազմավարական նշանակություն ունեցող մի քանի բարձունքներ եւ գուցե մի քանի քառակուսի կիլոմետր տարածք, ինչպես 2016-ի հարձակման ժամանակ:

«Հակամարտությունը սկսվեց սեպտեմբերի 27-ին շփման գծի 5 շրջաններում ՝ Մուրովդաղ լեռան տարածքում, Թալիշ եւ Մարտակերտ գյուղերի հայերի կողմից վերահսկվող գոտու հյուսիսում, ինչպես նաեւ հարավում ՝ Ջաբրայիլ եւ Ֆիզուլի շրջաններում գնդակոծություններով: 

Ընդհանուր առմամբ, պատերազմը վերածվեց հիմնական մարտերի 2 ուղղությամբ ՝ Ղարաբաղի հյուսիսում եւ հարավում:

Մի քանի օր շարունակ Ադրբեջանը չկարողացավ իրադրությունը փոխել, եւ մարտերը մղվեցին շփման գծի երկայնքով գտնվող տարածքներում, բայց հոկտեմբերի  9-ից հարավում փոփոխություն եղավ, ադրբեջանական ուժերը գրավեցին Ջաբրայիլ քաղաքը: Քաղաքն ամբողջությամբ լքվել էր բնակչության կողմից եւ ավերվել, քաղաքը շարունակում է ավերակ մնալ մինչ օրս: Այն կողմերի հատման գծից 20 կմ հեռավորության վրա էր, որը հարձակվող կողմը հաղթահարեց 2 շաբաթում: Այսինքն՝ առաջին օրերին ադրբեջանական հաջողություններն այնքան էլ խոստումնալից չէին»,-գրել է հոդվածի հեղինակը:

Նշվում է, որ մի քանի օրից համառ մարտերում ընկել է Հադրութը՝ քաղաքը, որն Ադրբեջանը չէր համարում հայերի կողմից օկուպացված եւ որի նկատմամբ ի սկզբանե պահանջներ չուներ: Սա առաջին քաղաքն էր ադրբեջանական զորքի ճանապարհին, որտեղ կային խաղաղ բնակիչներ:Հենց Հադրութի անկմամբ էլ իրավիճակը սկսել է փոխվել, ադրբեջանական բանակն ավելի ինտենսիվ հարձակումներ է իրականացրել:

Ըստ հոդվածագրի, ադրբեջանական ուժերը հարձակումներ են նախաձեռնել հիմնականում հարավում ՝ հայ-իրանական սահմանի երկայնքով: Ջաբրայիլից և Հադրութից հետո Ադրբեջանը վերահսկողություն է սահմանել Ֆիզուլիի, Զանգելանի, Կուբաթլուի վրա: Այս հարձակման նպատակներն էին Լաչին քաղաքը, որով անցնում է Շուշին եւ Ստեփանակերտը Հայաստանին կապող մայրուղին, ինչպես նաեւ նշանակետում  բուն Շուշի քաղաքն էր, որի գրավումով պատերազմն ավարտվեց: 

«Քառորդ դար շարունակ, մինչ Լեռնային Ղարաբաղում հակամարտությունը գտնվում էր սառեցված փուլում, երկու կողմերից էլ տարբեր հայտարարություններ էին հնչում: 

Դժվար էր գնահատել յուրաքանչյուր կողմի ռազմական ներուժը. Բաց աղբյուրներում չկան ճշգրիտ տվյալներ ռազմական գնումների մասին: Հայկական կողմից ռազմական տեխնիկայի մի մասը տեղակայված էր Լեռնային Ղարաբաղի տարածքում, այդ տեխնիկայի ծավալների մասին գրեթե ոչինչ հայտնի չէ: 

Քիչ թե շատ ճշգրիտ տվյալներ կան զենքերի մասին, որոնք Բաքուն եւ Երեւանը գնել են վերջին տարիներին, բայց այն, ինչ մնացել էր կողմերի մոտ 1990-ականներից ի վեր, պարուրված էր խորհրդավորությամբ:

Շատ ավելի կարևոր էր այն զենքը, որը կողմերը գնել են այս պատերազմից առաջ: 2000-ականներին Ադրբեջանը շատ ավելի ակտիվորեն զինվեց, ինչը բացատրվեց նավթի բարձր գներով: Դա շարունակվեց մինչև 2010-ականների կեսերը: 2014-ին Ադրբեջանը ռազմական կարիքների համար ծախսել է ՀՆԱ-ի 5,1% -ը, Հայաստանը `4,29% -ը, չնայած այն փաստին, որ Հայաստանի ՀՆԱ-ն շատ ավելի ցածր էր:

Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Հեռավոր Արեւելքի ինստիտուտի ավագ հետազոտող Վասիլի Կաշինը BBC- ին հայտնել է, որ որոշ տարիների Ադրբեջանի ռազմական բյուջեն ավելի բարձր է եղել, քան Հայաստանի ամբողջ պետական բյուջեն: 

2010-ականների երկրորդ կեսին Ադրբեջանը կրճատեց զենքի գնումները: Փորձագետները դա բացատրում էին նրանով, որ նա արդեն ուներ անհրաժեշտ ամեն ինչ: 

Սակայն պատերազմից մեկ տարի առաջ Ադրբեջանը կրկին սկսեց ակտիվորեն զենք գնել, հատկախես՝ Թուրքիայից: Reuters-ը, վկայակոչելով Թուրքիայի արտահանողների ասամբլեան, հայտնում է, որ այդ երկրից Ադրբեջան զենքի արտահանումը 1 տարում  աճել է 6 անգամ ՝ օգոստոսին կազմելով 36 միլիոն դոլար, իսկ սեպտեմբերին ՝ 77 միլիոն դոլար: 

2020-ին Բաքուն գնեց, մասնավորապես, մեծաթիվ  Bayraktar անօդաչու թռչող սարքեր, որոնք արդյունավետորեն օգտագործվում էին Ղարաբաղում այս օրերին: 

Ավելի վաղ Ադրբեջանը Ռուսաստանից գնել էր իսրայելական զինամթերք (կամիկաձե անօդաչու թռչող սարքեր) եւ բարձր ճշգրտության հրթիռային համակարգեր. ծանր կրակային համակարգեր TOS-1A «Solntsepek», BMP-3, ինքնագնաց հրետանային «Msta-S»  կայանքներ, հեռահար հակաօդային պաշտպանության S-300 համակարգերի 2 գումարտակ եւ մոտակա «Tor-M2E»-ի մի քանի համալիրներ: 

Կաշինը նշում է, որ Ադրբեջանն այս պատերազմին  պատրաստվել է մանրամասնորեն եւ դա վերաբերում է ոչ թե հակամարտության զուտ ռազմական ասպեկտներին, այլ նաեւ քաղաքական, տնտեսական, քարոզչական: 

2010-ականների կեսերից Հայաստանը նույնպես սկսել է ավելի շատ գումար ծախսել զենքի վրա: Ըստ Ստոկհոլմի խաղաղության միջազգային հետազոտությունների ինստիտուտի (SIPRI) ՝ Հայաստանի ռազմական ներմուծման ծավալը 2014-ից 2019 թվականներին երեքուկես անգամ ավելին է, քան 2009-ից 2014 թվականներին, չնայած այն հանգամանքին, որ 2014-2015թթ. ինստիտուտի տվյալներով ՝ երկիրը նշանակալի գնումներ չի կատարել: 

Գնվել են «Սմերչ» բազմարձակման հրթիռային համակարգեր, մեծ թվով հակատանկային զենքեր, շարժական զենիթահրթիռային համակարգեր, Tor M2KM զենիթահրթիռային համակարգեր և «Իսկանդեր-Է» հրթիռային համակարգերի բաժին: 

Ըստ BBC-ի, դժվար է առայժմ հասկանալ, թե Ադրբեջանի հաղթանակը ինչ գործոնների հետեւանք է, սակայն նրանց գործողություններում ակնհայտ է թուրքական բանակի ոճը, որը նույն մարտավարությունը կիրառել է 2018-ին սիրիական Աֆրին քաղաքում եւ Իդլիբ նահանգում, որտեղ թուրքական զինուժը իրականացրեց «Ձիթենու ճյուղ» գործողությունը: Դա  ճզմման մարտավարությունն է, որը կիրառվում է միայն այն հակառակորդի դեմ, որը չունի մի հատվածից մյուսը արագ տեղափոխելու իրականացնելու հնարավորություն եւ կա թույլ ավիացիա:

Տպել
4592 դիտում

Աղվանի-Տաթև միջպետական ավտոճանապարհի երթևեկությունը կկազմակերպվի որոշակի սահմանափակումներով

Դատարանը Շիրակի մարզպետարանին պարտավորեցրել է նախկին պաշտոնում վերականգնել ազատած աշխատակցին. վճիռը կբողոքարկվի

Կարեն Փթուկյանը նշանակվել է ՀՀ քննչական կոմիտեի Կոտայքի մարզային քննչական վարչության Աբովյանի քննչական բաժնի պետ

Կալանավորի համար ՔԿՀ տարված վերարկուի գրպանից հայտնաբերվել են թմրամիջոցին նմանվող զանգվածներ

ՀՀ վարչապետին ներկայացվել է Էկոնոմիկայի նախարարության 2022թ. գործունեության հաշվետվությունը

Երևանում և Գյումրիում կոլոռեկտալ քաղցկեղի վաղ հայտնաբերման անվճար սքրինինգային փորձարարական ծրագիր է իրականացվում

Անգլիական համալսարանների հետ մենք, կարծում եմ, չիրացված մեծ ներուժ և հնարավորություններ ունենք․ Վահրամ Դումանյան

Տիղմ ու կենցաղային աղբ. Երևանյան լճի մաքրման աշխատանքները շարունակվում են (լուսանկարներ, տեսանյութ)

Տարածաշրջանի լարված իրավիճակը ոչ միայն ՀՀ-ի և Արցախի, այլև միջազգային հանրության ուշադրության կենտրոնում պետք է լինի

ՀՀ վարչապետը Տոյվո Կլաարի հետ զրույցում ընդգծել է Պրահայի հանդիպման ձևաչափի համաձայն հետագա քննարկումների կարևորությունը

Էրիկ Իսրայելյանը հյուրընկալվել է ԿԳՄՍՆ-ում և ընդգծել, որ մշտապես զգացել է պետական աջակցություն

Նիկոլ Փաշինյանը կհանդիպի Վլադիմիր Պուտինի հետ․ ՀՀ վարչապետն աշխատանքային այցով կմեկնի Ղրղզստան

«Լուսակերտ» ուսումնական բազայում ԱԻՆ-ն ուսումնավարժանք է անցկացրել, որին հետևել են ԱԻ նախարարն ու Մայքլ Հայեսը

Ադրբեջանի շարունակական սադրիչ գործողությունները բերում են անվտանգային փխրուն իրավիճակի սրման․ Միրզոյանը՝ Տոյվո Կլաարին

Ռուբեն Ռուբինյանը հրաժեշտի հանդիպում է ունեցել Հայաստանում ԱՄՆ դեսպանի հետ

ՊՆ-ն հայտարարում է մրցույթ 2023թ. ձմեռային զորակոչին ենթակա զորակոչիկների համար․ ինչպես և ովքեր կարող են դիմել

Գերմանիայի Բունդեսթագի պատգամավոր Քրիստիան Հաասեի գլխավորած պատվիրակությունն այցելել է Հայոց ցեղասպանության հուշահամալիր

Իրանը Հայաստանին հակատանկային հրթիռային համակարգեր և հրթիռներ չի փոխանցել․ ՊՆ

Հանրապետության հրապարակում ապամոնտաժվել է հանրապետական նշանակության հուշարձանի տեսքն աղավաղող կրպակը

Ինքնասպանության փորձ՝ ընտանեկան բռնության պատճառով․ մեղադրանք է ներկայացվել 25-ամյա կնոջ ամուսնուն և վերջինիս մորը

Սիգի ձվադրման ժամանակահատվածով պայմանավորված՝ ուժեղացված հսկողություն կիրականացվի Հայաստանի ողջ տարածքում

Ամեն օր 1000-ից ավելի մարդ է աշխատում բեմում հիշարժան շոուի համար, կատարվել է հսկայական աշխատանք. Մարտին Օսթերդալ

Գնահատման և թեստավորման կենտրոնը Ջերմուկում խորհրդաժողով է կազմակերպել. մասնակցել է նաև Ժաննա Անդրեասյանը

Հայաստանն իր լրացումներն ու փոփոխություններն է կատարում տեքստում. ԱԽ քարտուղարը՝ խաղաղության պայմանագրի մասին

Աղվանի գյուղից Սատանի կամուրջն ընկած ճանապարհահատվածը երկկողմանի փակ է բոլոր տեսակի տրանսպորտային միջոցների համար

Պաշտոնական Անկարան Մոսկվային կդիմի ռուսական գազի ներկրման՝ Թուրքիայի համար ավելի քան 25 տոկոս զեղչի առաջարկով

Գույքահարկն այսուհետ կարելի է վճարել՝ մուտք գործելով Երևանի քաղաքապետարանի կայքէջ. ուղեցույց

Դեկտեմբերի 10-ին և 11-ին ժամանակ առ ժամանակ փակ են լինելու Աթենքի փողոցն ու Ծիծեռնակաբերդի խճուղին

Մոսկվայում հանդիպել են Ռուսաստանի, Հայաստանի և Ադրբեջանի գլխավոր դատախազները

Մենք խելքներս չենք թռցրել, տեղյակ ենք, թե ինչ է միջուկային զենքը. Պուտին

Լավրովը դեկտեմբերի 12-ին Մոսկվայում հանդիպում կունենա ԱՊՀ երկրների դեսպանների հետ

Խորհրդարանն ընդունեց 2023 թվականի պետական բյուջեի նախագիծը

«Հայաստան» դաշինքը խորհրդարանում կներկայացնի 4 նոր պատգամավոր. ովքեր են նրանք

Գագիկ Ջհանգիրյանի և Ռուբեն Վարդազարյանի զրույցի ձայնագրության մասով հարուցված քրեական վարույթը կարճվել է

Փարիզը միշտ կլինի Արցախի և նրա ժողովրդի կողքին. Անն Իդալգոն՝ Արայիկ Հարությունյանին

«Լավ չեմ, ազատեցեք ինձի». Բաքվի բանտից ահազանգում է շինծու գործով դատապարտված Վիգեն Էուլջեքյանը. Ազատություն

Աբովյանցի 46-ամյա տղամարդն ավտոբուսում գողացել է մի կնոջ բջջային հեռախոսը. նրան գտել, ձերբակալել են

Ալժիրի Հանրապետության նորանշանակ դեսպանն իր հավատարմագրերի պատճենն է հանձնել ՀՀ ԱԳ նախարարի տեղակալին

Շիրակի մարզի Անի խոշորացված համայնքում ավագանու արտահերթ ընտրություններ կանցկացվեն

Քրեական վարույթի շրջանակներում որոնվում է տեսագրության մեջ պատկերված անձը (տեսանյութ)