«Հայի բախտ ասվածն այլևս չար բախտը չէ»

21/02/2020 schedule23:00

Վերջապես երջանկությունը Հայաստանում բարեմաղթանքից դարձավ խոստում, ավելին՝ կոնկրետ քաղաքական խոստում՝ նախընտրական կարգախոսով հաստատված, որտեղ առաջին անգամ օգտագործվեց «երջանիկ անհատ» արտահայտությունը: Ընդ որում, անհատական երջանկությունը հեղափոխական հռետորաբանությամբ անքակտելիորեն կապվեց երջանիկ երկրի տեսլականի հետ, և  «կեցցե'նք մենք ու մեր երեխաները, որ ապրում ենք ու ապրելու ենք ազատ, անկախ և երջանիկ Հայաստանում»-ը կայացավ որպես անորսալի փաստ, իսկ որ ամենակարևորն է՝ քաղաքացու և իշխանության միջև դաշինք։ Ինչ-որ իմաստով երջանկությունը միշտ էլ խոստում է, առաջին հերթին՝ ինքդ քեզ տրված: Հին Հայաստանում «էստեղ ապագա չկա»-ն աքսիոմ էր։ Շատերի համար երջանկությունը՝ իբրև անհոգ, անդարդ կյանքի շրջան, լավագույն դեպքում  ավարտվում էր երջանիկ մանկությամբ, հետոն՝ հոգս էր, բեռ ու չարչարանք։ Երջանիկ մանկության միֆը շատ արագ փչվում էր, մեծանում էիր հայանալով, ուստի «հայի բախտ»-ը, որ նույն ինքը չար բախտն էր, քեզ էլ չէր շրջանցելու, ու, ի վերջո, ընկնելու էիր մի երգված ծուղակ՝ «լավագույն տղերքը հեռանում են, օտար ափերում բախտ որոնում», կամ խոստումը փոխարինվելու էր երկնային արքայության հույսով: Սփյուռքահայն էլ մեծանում էր իր դարով հյուսված ուծացման վախով ու հայապահպանվում՝ իբրև պանդուխտ ու տարաբախտ ժողովրդի զավակ։ 2018-ի պատմական փորձառությունը ոչ միայն մեզ՝ հայաստանցիներիս, այլև՝ աշխարհասփյուռ հայությանն ազատել է չար բախտի բարդույթից, իսկ Հայաստանում երջանկությունն այլևս քաղաքականացվել է, ինչն աշխարհի տարբեր երկրներում վաղուց տեղի է ունեցել: Օրինակ, Ամերիկայի անկախության հռչակագրում Թ. Ջեֆերսոնը երջանկությունը դիտարկում է իրավունքի համատեքստում: Մեր Սահմանադրության մեջ երջանկություն բառը չկա, որովհետև մենք եղել ենք գոյապայքարի ու պետականակերտման տրամասույթի մեջ: Հիմա իրավիճակ է փոխվել, արդեն կարող ենք խոսել երջանկության մասին ոչ միայն անհատական` «ուզում ես լինել երջանիկ` եղի'ր» խնդրահարույց մակարդակում, այլ` իբրև հասարակություն և ժողովուրդ, որ իր առջև նպատակ է դրել կառուցելու երջանիկ երկիր:

Գրող, հրապարակախոս Արմեն Օհանյան.

Անձնական երջանկություն.

Երբ հայտնվում ես մի տեղ, ուր ուրախություն է թևածում, երջանկությունը մեկ էլ՝ հո'պ, անսպասելի ալիքվում է վրադ։ Երջանկությունն ազատության, «չի կարելի»-ներից պրծնելու հետ է կապվում: Եղբորս հետ փոքր ժամանակ ամառները Սևանում էինք ապրում, տատիկս ու պապիկս էնտեղի առողջարաններից մեկում մանկավարժներ էին։ Հիշում եմ տատիկիս «գնացեք խաղացեք»-ը, ասել է թե՝ ինչ ուզում եք արեք։ Մեզ չէին ճնշում, թողնում էին ազատ, վազվզում էինք, օյիններ անում, ճնշող  «չի կարելի»-ները չկային: Դեռահասությունս համընկավ 90-ականների սկզբի հետ։ Էդ ծանր տարիները մեզ՝ դպրացականներիս համար արկածներով լի էին անցնում, որովհետև մեծերն էնքան հոգս ու դարդ ունեին, որ մեզ բաց էին թողել, էդպես էլ բացիթողի հասունացանք՝ ինքներս մեր գլխի ճարը տեսնելով։ Մենք հացի հերթերում մեծացած, անգրագետ սերունդ ենք, ավելի ճիշտ՝ ինքնուս, ինքներս մեզ կերտած, բայց մեր լավն էն է, որ ինքնուրույն ենք, անկախական ենք։ Հետո ուսանողական կյանքն էր, որ շատ բուռն, կարելի է ասել՝ բոհեմական ընթացք ունեցավ։ Կամ փողոցներն էինք չափչում, կամ իրար տներից դուրս չէինք գալիս` իբր փիլիսոփայություն էինք ուսանում, բայց ամբողջ օրը բլյուզ էինք լսում: Պատահում է, չէ՞, որ առավոտյան վեր ես կենում աշխարհը շուռ տալու զգացողությամբ, ցնցուղի տակ երգում ես, տկլոր ֆռֆռում, սուրճ ես պատրաստում, երաժշտություն ես միացնում, մտածում ես, որ անհնարին ոչինչ չկա, բայց չորս պատիդ մեջ աշխարհը խալի է ոտքիդ տակ։ Հետո դուրս ես գալիս փողոց, մուննաթի քամին հետզհետե ջնջում է երջանիկ ապուշի ժպիտդ, իսկ երեկոյան վերադառնում ես՝ մի օրով ծերացած, դիլխոր բիձուկի թթված դեմքով կամ նեղացած երեխու պես ունքերդ կիտած: Ինձ թվում է`փոքր բաների մեջ էլ կա երջանկություն, կարևորը՝ աշխարհից չխռովես, որ կյանքի բերած փոքրիկ նվերն աչքիդ փուշ չերևա: Նաև` երբեմն հետադարձ հայացքով ես գնահատում, որ երջանիկ պահեր, օրեր, գուցե տարիներ ես ապրել ու երնեկ ես տալիս։ Ես երջանկության անորսալիությունն եմ սիրում, ինձ չի համակել՝ «երջանկություն, անցիր կողքովս, դու հարատև չես» տրամադրությունը, ճիշտ հակառակը՝ լավ է, որ հարատև չի, կյանքի պես անցողիկ է:

Մասնագիտական երջանկություն.

Ես լավ չեմ հասկանում մասնագիտական երջանկություն ասվածը, որովհետև գործը հաճախ կապված է պարտքի ու պարտականության հետ, իսկ պարտքը ծանրանալու հակում ունի, ինչպես կարիքը՝ բավարարման։ «Ի՞նչ ես աշխատում» հարցը բոլորիս համար ունի մի պատասխան՝ փող։ «Մասնագիտությամբ ո՞վ ես» հարցին ոչ մեկը չի պատասխանում՝ երջանիկ ուսուցիչ կամ դժբախտ բժիշկ, թեպետ գործազրկությունը կարող ենք սահմանել իբրև մասնագիտական դժբախտություն։ Ինքս ավելի շատ ապրում եմ չաշխատելով, քան աշխատում եմ ապրելու համար, բայց դա ընտրության հարց է։ Աշխատանքը երբեմն գեղեցկացնում, երբեմն էշացնում է մարդուն։ Իհարկե, երջանկություն է ունենալ երազանքի գործ, որ մեծ հաճույքով կանես, բայց իրականությունն այլ է։ Գործով գուցե հարստանաս, մեկ էլ տեսար Թումանյանի ասածի պես՝ անմահանաս, բայց հազիվ թե՝ հուր-հավիտյան երջանկանաս։ Երևի մասնագիտական երջանկություն ասվածը գործիդ կարևորության կամ, ասենք, առաքելության գիտակցումն է, երբ հասկանում ես, որ արդյունքում՝ փոխում, կայացնում ես քեզ ու աշխարհն ավելի լավն ես դարձնում: Երևի էս ամենը մեկտեղած` կարելի է պայմանական անվանել մասնագիտական երջանկություն: Բայց դեռևս չեմ ապրել էդ պայծառացման պահը, որ ասեմ` «օ~, ինչ երջանիկ մասնագետ եմ ես»:

Հանրային երջանկություն.

Հանրային երջանկությունը վարակիչ է և, կարծում եմ, հիմնականում՝ գիտակցված, թեպետ տակից փոթորկում է կոլեկտիվ անգիտակցականը: Հասկանում ես, որ մենակ չես, մենակ չես, մենակ չես, բայց միևնույն ժամանակ մեկն ես, մի մեծ բանի մասնիկն ես, և առանց քեզ՝ «մեկ գումարած մեկ գումարած մեկը…» չէր կայանա:  «Մեկով ավել, մեկով՝ պակաս, բան չի փոխվի»-ն հուսալքության բանաձևն է, երբ պակասող մեկը հենց դու ես, կամ քո հարազատը, որովհետև երջանկությունը հաճախ հենց մեկնումեկի ներկայությունն է կողքիդ, իսկ դժբախտությունը՝ նրա բացակայությունը։ Երբ իմացանք, որ Սերժը հրաժարական է տվել, ցնծության ալիքը բոլորիս մեկ դարձրեց, և ուղղակի հնարավոր չէր դժբախտ լինել հանրային երջանկության գրկում: Այսպիսի օրինակ բերեմ` հնարավո՞ր է համակենտրոնացման ճամբարում երջանիկ լինել. դե, գուցե ուրախ լինես, որ գազի խուց տարան ոչ թե քեզ կամ հարազատիդ, այլ` մեկ ուրիշի։ Համակենտրոնացման ճամբարում էլ կարող ես գտնել կյանքիդ կեսին, սիրահարվել, անգամ ամուսնանալ, բայց համատարած բռնության, ճնշվածության մեջ հանրային երջանկության հնարավորությունը սպանվում է, դառնում անհնարին: Իսկ երբ ազատության շունչ կա, երբ բռնությունը մերժված է, երբ ճնշվածությունը թոթափված է, հանրային երջանկության հնարավորությունն աճում է, ուստի անհատական մակարդակում դժվար է չլինել երջանիկ: Երջանիկների մեջ դժբախտ լինելն է դժվար է, դժբախտների մեջ՝ երջանիկ:

Երջանիկ երկիր, երջանիկ մարդիկ.

Բոլորս գիտենք՝ ոչ փողով երջանկություն կգնես, ոչ էլ՝ դժբախտությունդ ծախելով կհարստանաս: Անհատական, անգամ հանրային երջանկության պահեր հնարավոր է գրանցել անգամ աղքատության պայմաններում, կարճ ասած՝ առանց փողի հնարավոր է լինել երջանիկ, բայց երջանիկ երկիր՝ ոչ։  Նախկինում աշխարհի երջանկության ինդեքսով Հայաստանն առաջին հարյուրակում երբեք չի եղել, եթե հիշողությունս չի դավաճանում` 120-քանիերոդն էինք: Հետաքրքիր կլինի տեսնել, թե Նոր Հայաստանն առաջիկայում ինչ առաջխաղացում կգրանցի այս ինդեքսով։ Երջանկության տնտեսությունը բացի մեկ շնչին ընկնող ՀՆԱ-ից ներառում է  մի քանի այլ գործակից, ուստի բարեկեցությունն անհրաժեշտ, բայց ոչ բավարար նախապայման է երջանիկ երկրի կայացման համար:

Չնայած ՄԱԿ-ի տոնացույցից փոխառել և ազգայնացրել ենք որոշ տոներ, բայց երջանկության միջազգային օրը՝ մարտի 20-ը, դրանց թվին չի պատկանում։ Իհարկե, երջանկության քաղաքական խոստումը կա, բայց մենք պիտի փորձենք սահմանել նաև երջանկության մեր ազգային բանաձևը: Միջազգային պրակտիկայում երջանկության ազգային քաղաքականությունները մշակվում են գիտահետազոտկան ծանրակշիռ նյութի հիման վրա, բայց Հայաստանում նմանատիպ հիմքեր չկան, անգամ ազգային վիճակագրություն չկա։ Փաստացի պատերազմող երկրում, երբ նույնիսկ խաղաղ պայմաններում զոհեր ենք ունենում, երջանկության հայեցակարգումն ու գիտակարգումն ինքնին բարդագույն խնդիր է։ Պատերազմը մեր երջանկության ճանապարհին ընկած վերջին փորձաքարն է, որ կփոշիանա, երբ դրկիցի դժբախտությունը մեզ չերջանկացնի, և՝ հակառակը։ Արցախյան հակամարտության խաղաղ հանգուցալուծումը կլինի էս պատմության երջանիկ ավարտը։ Ես շատ եմ սիրում «երջանիկ ավարտ»-ներ: Գրածներս էլ հաճախ երջանիկ ավարտ են ունենում:  Իսկ ինձ թվում է` կյանքն արժե հեքիաթի վերածել ու երջանիկ ավարտով հանգուցալուծել: Թե չունենանք այդ լավատեսությունը, հետ կընկնենք անցյալի թակարդը: Ու թող վերջը բարի լինի, եթե անգամ դա աշխարհի վերջն է։  

Զրույցը պատրաստեց Մարինա Բաղդագյուլյանը

Տպել
3397 դիտում

Կորոնավիրուսի դեմ գործող պատվաստանյութերով ում է թույլատրվում պատվաստվել ու որն է աշխարհում ամենաէֆեկտիվը

Իրականացվել են մարտական հերթապահության հերթափոխի նախապատրաստական աշխատանքներ

ԵՄ Գրական մրցանակին ներկայացված Արամ Ավետիսն անլուրջ է վերաբերվում այդ մրցույթին. գրողն անգամ վաղվա հանդիպմանը չի գնալու

Խաղաղապահ ուժերի բրիգադի անձնակազմի հետ թրաֆիքինգի թեմայով սեմինար-քննարկմում է անցկացվել

Բեզոարյան այծի որսի հանգամանքները պարզվել են

Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ ավելի շատ փաստաթղթային ապացույցներ կան, քան Հոլոքոստի. հոդված իսպանական El Pais-ում

Ասֆալտապատվում են Արալեզ համայնքի մի շարք փողոցներ

Արթիկի բաժին բերման ենթարկվածի մեքենայում թմրամիջոցի նմանվող զանգվածներ են հայտնաբերվել (տեսանյութ)

Չեմ կարող «մեռնեմ օրենքին» ասել, դուռը խփել ու գնալ. Գեղամ Գեւորգյանը հրաժարականի դիմումը հետ վերցնելու և իր հայցի մասին

ԸՕ փոփոխությունների փաթեթն 1-ին ընթերցմամբ ընդունվեց. հնչեց առաջարկ՝ վատ պատգամավորներին հետ կանչելու կարգ ներդնել

«Ալաշկերտը» հաղթեց և դարձավ առաջատար, «Նոան» և «Արարատ-Արմենիան» չպարզեցին հաղթողին

ԱԳՆ հայտարարությունը Լատվիայի խորհրդարանի կողմից Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչող հռչակագրի ընդունման առնչությամբ

Ավտոմեքենան դուրս է եկել ճանապարհի երթևեկելի հատվածից, ընկել Տերյան փողոցին հարակից շինհրապարակ

Նիկոլ Փաշինյանի նախկին փաստաբանը դատի է տվել Նիկոլ Փաշինյանին

ՎՏԲ-Հայաստան բանկն առաջարկում է վճարային քարտեր ուսանողներին

ԵԱՀԿ նախագահը քննարկել է հակամարտությունների, այդ թվում՝ ԼՂ խնդրի կարգավորման հեռանկարները. «Արմենպրես»

Անահիտ Ավանեսյանն աշխատանքային այցով այսօր եղել է Կոտայքի մարզում

Չկա որեւէ ՀԿ, որի գերին է «Իմ քայլը» դաշինքը. գործընկերության ոգին դուք ինքներդ խախտեցիք. Դանիելյանը՝ Գորգիսյանին

Էդմոն Մարուքյանն իրեն թույլ է տվել մերկապարանոց մեղադրանքներ հնչեցնել ԳՇ պետ Արտակ Դավթյանի հասցեին. Սամվել Ասատրյան

ԶՈՒ ԳՇ հետախուզության գլխավոր վարչության պետը հանդիպել է Վազգեն Սարգսյանի անվան ռազմական համալսարանի կուրսանտների հետ

ԵՊՀ-ն կդիմի Վարչական դատարան՝ վիճարկելու բուհերի վերաբերյալ Կառավարության որոշումը

Երևանն ու Նուրսուլթանը մեծ դերակատարություն ունեն հայ-ղազախական հարաբերությունների խորացման գործում

Թեհրանը համաձայն չէ Արևմուտքի պահանջներին

Սահմանում օպերատիվ մարտավարական կայուն իրավիճակը պահպանվել է

Արթիկում մսուր-մանկապարտեզ կկառուցվի. Կառավարությունը 100 մլն դրամ է հատկացրել

ԱՄՆ Պետդեպարտամենտը Կիևին խորհուրդ է տվել չշտապել ՆԱՏՕ-ին անդամակցելու հարցում

Իսրայելում առկա է հինգերորդ ընտրություններն անցկացնելու հավանականությունը

Բելգիայից՝ Սանդրոն, Թեհրանից՝ Թարան. շրջիկ բուժկենտրոնում COVID19-ի դեմ պատվաստվել ցանկացողների հոսքն այսօր մեծ էր

Հրատապ է ռազմագերիների, պատանդի կարգավիճակում գտնվող քաղաքացիական անձանց վերադարձը. Այվազյանը՝ Լավրովին (տեսանյութ)

Միացյալ Թագավորությունը հետաքրքրված է տարածաշրջանում կայուն խաղաղության պահպանմամբ․ ԱԺ նախագահն ընդունել է դեսպանին

«ՍԴ-ն Հռոմի պապից կաթոլիկ գտնվեց». ՀՀ գլխավոր դատախազը՝ 300․1 հոդվածի հակասահմանադրական ճանաչելու մասին

Մոտ ժամանակներս կկարողանանք լուծել պահվող անձանց վերադարձի խնդիրը. Սերգեյ Լավրով

Տեր-Պետրոսյանի երեկ հրապարակած չստորագրված հայտարարության մասով կարող եմ միայն երեք բան ասել․ Վահագն Ալեքսանյան

Կան ապացույցներ՝ Թուրքիայի միջամտությամբ ահաբեկչական խմբավորումներ ու վարձկաններ են տեղափոխվել Ադրբեջան. Արթուր Դավթյան

ԱԺ խորհուրդը քննարկում է այսօր երեկոյան արտահերթ նիստ հրավիրելու հարցը. օրակարգում մեկ հարց է

Սերգեյ Լավրովն այցելել է Հաղթանակ զբոսայգի

Անհրաժեշտ է վերականգնել խաղաղ գործընթացը՝ ԼՂ հակամարտության վերջնական կարգավորման հասնելու նպատակով. Փաշինյանը՝ Լավրովին

Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարությունը հայտարարում է դրամաշնորհային մրցույթներ

Ադրբեջանի կողմից արգելված զինատեսակների օգտագործման փաստերով հարուցված են քրգործեր. Արթուր Դավթյան

Նիկոլ Փաշինյանը հանդիպել է Սերգեյ Լավրովի հետ