Նոր Հայաստան առանց կանանց չենք կարող կառուցել. ամերիկահայ պատմաբան

Դեռեւս 19-րդ դարի կեսից հայերն առաջիններից էին, որ, միանալով Եվրոպայի եւ Ամերիկայի առաջադեմ մտքին, սկսեցին խորհել կանանց եւ տղամարդկանց հավասար իրավունքների անհրաժեշտության վերաբերյալ:

Ինչպես հայտնում է «Ամերիկայի Ձայն»-ը, այս մասին պատմում է Մասաչուսեթսի Տեխնոլոգիաների Ինստիտուտի դասախոս, ամերիկահայ պատմաբան Լեռնա Էքմեքչիօղլուն. «1855-ից հայ մտավորականությունը թե՛ Ստամբուլում, թե՛ Թիֆլիսում մտածում եւ բանավիճում էր, թե ինչպիսին պետք է լինի մեր հայ իրականության մեջ կանանց դերը»:

Պատմաբանի խոսքով, Օսմանյան կայսրությունում հայկական ֆեմինիզմի շարժումը զարգանում էր երկրի առաջադեմ, կրթված հայազգի բնակչության շրջանում.

«Օսմանյան հայերի համար հարցն այն էր, թե ինչպես կարող էինք թուրքական մեր միջավայրում ժամանակակից լինել: Մտածեցին, որ եթե մեր կանայք կրթություն չստանային եւ ազատություններ չունենային, ապա չէինք կարողանալու եվրոպականանալ եւ հասնել այնտեղ, որտեղ ձգտում էինք՝ անկախության»:

Այդ համոզմունքի ներքո էր, որ 19-րդ դարի երկրորդ կեսից գրեթե բոլոր խոշոր քաղաքներում բնակվող հայերն իրենց աղջիկներին սկսել էին կրթություն տալ.

«Եվ ահա այս դպրոցներն ավարտելուց հետո աղջիկները սկսեցին է՛լ ավելի ազդեցիկ մաս կազմել բոլոր այն ծրագրերում եւ գործերում, որոնք հայ ազգը ձեռնարկում էր»:

Կրթության հետ միասին հայ կանանց մոտ եկավ նաեւ իրենց ներուժի եւ դերի գիտակցումը ինչպես առօրյա կյանքում, այնպես էլ՝ խոշոր համատեքստում, պատմում է Լեռնա Էքմեքչիօղլուն.

«Նրանք սկսեցին ազատության տենչալ, ցանկացան մաս կազմել մեր ազգային զարթոնքի, որ իրենց ձայնն էլ լսվի, որ իրենք էլ մասնակցեն որոշումների կայացմանը, ձայն ունենան եւ կարողանան ընտրվել այդ մարմիններում»:

Կանանց եւ տղամարդկանց իրավունքների հավասարությունը որոշ առումով իր արտացոլումը գտավ Հայաստանի առաջին հանրապետությունում, երբ կանայք ընտրվեցին երկրի խորհրդարանում եւ նույնիսկ նշանակվեցին արտակարգ եւ լիազոր դեսպանի պաշտոնում: Տեխնիկապես, թղթի վրա այդ հավասարությունը շարունակվեց, սակայն ոչ օրենքից դուրս մարդկանց սովորություններում եւ առօրյա հարաբերություններում կանանց եւ տղամարդկանց միջեւ անհավասարությունն առկա է, նշում է պատմաբանը: Նրա խոսքով, ֆեմինիզմի եւ գենդերային հավասարության նկատմամբ հայաստանցիների սառը վերաբերմունքը պայմանավորված է ազգային ավանդույթների կորստի վախով.

«Հայերը դեռ այն մտայնությունն ունեն, որ ուրիշ ազգի, ուրիշ իշխանության, ոչ հայ ուժերի ազդեցության տակ կարող են ընկնել: Պահպանողականություն կա հայերի մոտ՝ թե՛ Սփյուռքի եւ թե՛ Հայաստանի, որ կարող ենք մեր ավանդույթները կորցնել, որ եթե փոխվենք, մեր ինքնությունը կվտանգենք»:

Այսպես, չնայած որ մեկ ու կես դար առաջ հայերը գենդերային հավասար իրավունքների առաջատար կողմնակիցներից էին, այսօր հայ հասարակությունում կան մարդիկ, որոնք դիտարկում են այն որպես օտար տարր:

«Հայերի մոտ կա այն մտահոգությունը, որ մենք պետք է այս նահապետական ապրելակերպին կարեւորություն տանք, հակառակ դեպքում կձուլվենք այլոց: Դա սխալ մտայնություն է՝ հայ մնալու համար պետք չէ նահապետական սկզբունքների տեր լինել»:

Լեռնա Էքմեքչիօղլուն, ով ուշի ուշով հետեւում եւ աջակցում էր Հայաստանի «թավշյա հեղափոխությանը», հույս է հայտնում, որ դեկտեմբերյան ընտրությունների արդյունքում Հայաստանում ձեւավորվող իշխանության կազմում հայ կանանց դերը կբարձրանա իրապես, այլ ոչ թե սոսկ թղթի վրա: Այսօրվա Հայաստանը դրա կարիքն իսկապես ունի, ընդգծում է պատմաբանը.

«Նոր Հայաստան առանց կանանց չենք կարող կառուցել»:

Տպել
1943 դիտում

Գտնվում ենք այնպիսի ճակատագրական վիճակում, որ պահանջում է երկխոսություն և համատեղ որոշման կայացում. Լևոն Տեր-Պետրոսյան

Լևոն Տեր-Պետրոսյանը հանրայնացրել է տեքստը, որը պետք է ընթերցվեր Էջմիածնի հանդիպումից հետո

Կառավարության անդամները վաղը Եռաբլուր չեն այցելի

Նախնական արդյունքներով՝ որ ուժերն են հաղթանակ տարել երեկվա ՏԻՄ ընտրություններում, և ովքեր կլինեն նոր համայնքապետները

Ազգությամբ քուրդ Աթիլլա Չիչեքի և Հուսեին Յըլդըրըմի նկատմամբ դեռ օգոստոսից ՀՀ-ում հետախուզում է հայտարարված եղել

ժամը 22:00-ի դրությամբ իրավիճակը հայ-ադրբեջանական սահմանին հարաբերականորեն կայուն է

Ֆրանսիան պահանջել է, որպեսզի Ադրբեջանի ուժերը վերադառնան ելման դիրքեր. Փարիզում կայացել է Փաշինյանի և Մակրոնի հանդիպումը

ՀՀ-ի ՄԱԿ Թմրամիջոցների և հանցավորության դեմ պայքարի գրասենյակի միջև ստորագրվել է համագործակցության ճանապարհային քարտեզ

«Մա՛մ, էն տղեն, որ նկարում էի, պատերազմում է զոհվել». Արեն Մալաքյանը դիմանկարիչ էր, հաճախ էր նկարում հերոսներին

Հերյուրանքի հեղինակին դատական կարգով պարտավորեցնելու եմ հրապարակային ներողություն խնդրել․ Շիրակի մարզպետ

Խոր ցավով տեղեկացա Իժևսկ քաղաքի դպրոցներից մեկում տեղի ունեցած ողբերգական միջադեպի մասին․ Նիկոլ Փաշինյանը հեռագիր է հղել

Կրակային պատրաստություն, մարտավարություն ռազմամարզական ճամբարում․ 11-րդ դասարանցիները 10 օր իրենց կզգան բանակում

Գազի ներքին ցանցի կառուցում, ասֆալտապատում, կենտրոնների նորոգում․ Աշոցքում ընթացքի մեջ են սուբվենցիոն ծրագրերը

ՔՊ-ն Բարձրագույն դատական խորհրդի անդամի թեկնածուներ է առաջադրել

Ինչ էլ ստորագրի, պիտի ասեն՝ դավաճան, թուրք, ով էլ գա, գուցե և ավելի վատ փաստաթուղթ է ստորագրելու․ Լևոն Տեր-Պետրոսյան

ՀՀ ԱԳՆ-ի դիմաց մի շարք քաղաքական և հասարակական ուժեր հավաք են իրականացրել՝ պահանջելով դուրս գալ ՀԱՊԿ-ից

ՀՀ ժողովրդական նկարիչ Արամ Իսաբեկյանը պարգևատրվել է ԿԳՄՍ նախարարության ոսկե մեդալով

Ադրբեջանը քննարկել է Երևանում կայանալիք «Մանկական Եվրատեսիլ-2022»-ին իր մասնակցության հարցը

Սևանի բազմագործառութային պետական քոլեջում կստեղծվի տեխնոլոգիական ուսուցման կենտրոն

Բերդ համայնքում ՏԻՄ ընտրություններին քարոզչություն կատարելուն հարկադրելու մեղադրանքով երկու անձ կալանավորվել է. ՔԿ

Կդադարեցվի Արտաշատ համայնքի Քաղցրաշեն, Այգեզարդ և Այգեպատ բնակավայրերի գազամատակարարումը

Մեկնարկել է Հայ-ռուսական երիտասարդական 8-րդ համաժողովը

Առցանց անմաքս առևտրի շեմը կգործի մինչև 2023 թվականի ապրիլի 1-ը

Դեսպան Սարգսյանը Կատարի կապի նախարարի հետ անդրադարձել է ադրբեջանական վերջին ագրեսիայի հետևանքով ստեղծված իրադրությանը

Զորքերը պետք է վերադառնան սկզբնական դիրքեր. Մեծ Բրիտանիայի դիրքորոշումն Ադրբեջանի ագրեսիայի վերաբերյալ

Հունաստանի ԱԳ նախարարը կժամանի Հայաստան

Դոլարն ու եվրոն էժանանում են. ՀՀ կենտրոնական բանկը հրապարակել է նոր փոխարժեքներ

Կարեն Անդրեասյանը միջազգային գործընկերներին է ներկայացրել մեկ տարում իրականացված բարեփոխումային ծրագրերի արդյունքը

ՀՀ ԱԳ նախարարի տեղակալը Միրոսլավ Հացեկին է ներկայացրել ՀՀ տարածքի նկատմամբ Ադրբեջանի կողմից սանձազերծված վերջին ագրեսիան

Թատրոնի վարագույրը պետք է բացվի, մենք էլ՝ լինենք մեր «խրամատում». Գյումրու դրամատիկականն ազդարարեց 157-րդ թատերաշրջանը

Լևոն Տեր-Պետրոսյանը Հանրայինի եթերում հարցազրույց կունենա

Հայաստանում առաջին անգամ կանցկացվի «Թատերական պաստառներ» միջազգային փառատոն-մրցույթը

Ֆինանսների նախարարը և ԱՄՀ հայաստանյան առաքելության ղեկավարը քննարկել են մակրոտնտեսական զարգացումներին առնչվող հարցեր

Մահացել է օլիմպիական չեմպիոն Ռաֆայել Չիմիշկյանը

ՌԴ Պետդումայի նախագահ Վոլոդինը հանդիպել է Ադրբեջանի նախագահ Ալիևի հետ

Թող հրեական համայնքը շարունակի իր դարավոր և անխափան ընթացքը. ՀՀ վարչապետի շնորհավորական ուղերձը Ռոշ Հաշանայի առթիվ

Վատ և անտեղի. Զոհրաբ Մնացականյանը անդրադարձել է Բելառուսի արտգործնախարարի՝ Փելոսիի այցի քննադատությանը

Քրիստիննե Գրիգորյանն աշխատանքային այցով կմեկնի Ստրասբուրգ

«Պտտի՛ր հրաշքը». 16 երկիր կհամախմբվի «Մանկական Եվրատեսիլի» 20-րդ պտույտի շուրջ (տեսանյութ)

Օդի ջերմաստիճանը սեպտեմբերի 26-30-ը աստիճանաբար կբարձրանա 6-8 աստիճանով