Մշակույթ

Օրերս ահազանգ ստացանք, որ փլվում են Մակարավանքի որոշ հատվածներ: Քարեր են թափվել գավիթի վերեւի աջ անկյունից, եւ ոչ միայն: Ըստ մասնագետներից մեկի, ջերմաստիճանի փոփոխությունների հետեւանքով` ձմռան եւ գարնան անցումային շրջանում շարվածքը փլվել է: Աշխատանքային շրջայց կատարելիս այս մասին իմացել է Տավուշի մարզի Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների պահպանության ծառայության (ՊՄՊ ծառայություն) գիտական աշխատող Վարդան Ասիլբեկյանը: Նա մեզ հետ զրույցում ասաց, որ փլվել է նաեւ վանքի նախկին նշխարատան պատից մի հատված: «Եթե այդպես մնա, փլումը կշարունակվի օրեցօր»,- ահազանգեց Ասիլբեկյանը: Փորձեցինք ՊՄՊ ծառայության գիտական աշխատողից լսել  Մակարավանքի ընդհանուր վիճակի գնահատականը,  ինչը, նրա բնութագրմամբ, այսպես է.  «Ահավոր»:

Մայիսի 18-ին եւ 19-ին Երեւանում եւ մարզերում, «Թանգարանային գիշեր» ամենամյա միջոցառման շրջանակներում, 60-ից ավելի թանգարաններ մինչեւ կեսգիշեր բաց եւ անվճար կլինեն այցելուների համար: Մայիսի 18-ը Թանգարանների միջազգային օրն է, եւ այս օրը բոլոր թանգարանները գործում են անվճար: Իսկ մայիսի 19-ին կանցկացվի «Թանգարանային գիշեր» ակցիան:

Շատերի սիրելի երգիչ Ռազմիկ Ամյանը նոր տեսահոլովակ է նկարահանել «Եռագույն» վերնագրով, որը երեկ երեկոյան առաջին անգամ, «Facebook» սոցիալական ցանցում, ներկայացվեց հանրությանը: Ինչպե՞ս է ստեղծվել տեսահոլովակը` մեր թղթակցի այս հարցին պատասխանել է տեսահոլովակի ռեժիսորը` Սերժ Գաբյանը. «Մոտ 3 ամիս պատրաստվում էինք` մոդելավորում, դիզայն, իսկ նկարահանումը ընդամենը մի քանի օր է տեւել»: Տեսահոլովակը, ըստ հեղինակի, խորհրդանշում է հայ մարտիկների քաջությունը, իսկ այնտեղ տեղ գտած ճերմակազգեստ աղջիկները խորհրդանշում են հայ կնոջ գեղեցկությունը եւ կանացիությունը: Ի դեպ, տեսահոլովակի ստեղծման համար 20 հազար դոլար է ծախսվել: Երեկ մեր թղթակցին չի հաջողվել զրուցել Ռազմիկի հետ. նա գտնվում էր Կանադայի դեսպանատանը, քանի որ պատրաստվում է մեկնել Մոնրեալ եւ Տորոնտո` մենահամերգների: Ամյանը ամուսնացած է, կինը` Լիլյան, Ղարաբաղից է, ինչպես եւ Ռազմիկը: Ունեն երկու զավակ` Ալեքսը եւ Լեոն: Այժմ բնակվում են Երեւանում:

«Համբերատար ենք՝ գլուխներս կախ, համբերատար ենք թաքցնում մեր վախը: Կարանք անենք էսօր, թողնում ենք վաղը, մեր հոգին թաղած ա, բայց հլը սաղ ա: Համբերությունը վտանգավոր բան ա, ոնց որ հրաբուխի տակ շիկացած լավան: Մի օր տրաքելու ա, էտի 20 բալ ա: Էներգիան կա, բայց հլը ինքը պոտենցիալ ա: Մինչեւ որ դուք ըտեղ հավատում եք, որ փոխեք, մենք արդեն համախմբվել ենք, որ հեղափոխենք: Էսի ռեալ պայքար է, ոչ թե ինչ-որ փսեւդովեճ: Խոսքի` ընդեղ երկու հատ պայքար մինչեւ վերջ: Էտի իրանց խաղն ա, կոչվում ա շախմատ, իսկ մենք էդ վախտ խաղում ենք կյանք, մահ: Էն իրականությունը, որ մենք գիտենք ճշմարիտ ա, էտի մի հատ մեծ մեխանիզմ ա տոտալիտար: …Էկել ա ապոկալիպսիսը ձեր համար: …Հակառակ հին սիստեմի դեմ նոր անտիսիստեմն ա, ու էդ սիստեմը մերն ա...»,- մասնավորապես այսպիսին է երգը, որի շուրջ էլ երեկ զրուցեցի ՀՏ Հայկոյի հետ:

Ինչու՞ է Արսեն Գրիգորյանը հրաժարվել երգելուց, դրդապատճառներ կա՞ն. մեր թղթակցի այս հարցերին երեկ պատասխանեց հենց ինքը` երգիչը. «Դրդապատճառներ չկան, ուղղակի նախընտրությունս տալիս եմ հումորին եւ ֆիլմերում նկարահանվելուն. այժմ «32 ատամ» ակումբում եմ, սակայն վերջնականապես չեմ հրաժարվել երգելուց, պատրաստվում եմ նոր ալբոմ թողարկել»: Նկատենք, որ երգիչն առավել լայն ճանաչում է ձեռք բերել իր «Այբուբեն» տեսահոլովակի շնորհիվ: Արսենն ասում է, որ իր տեսահոլովակը ուսուցողական բնույթ է կրում, եւ պատմում է, որ մի 27-ամյա երիտասարդ իր տեսահոլովակի միջոցով սովորել է այբուբենը: Արսենը Երեւանում ապրում է միայնակ` ծնողների, ինչպես ինքն է ասում, օտար ափերում գտնվելու պատճառով: Կյանքի նկատմամբ ի՞նչ հայացքներ ունի: «Եթե կյանքին շեղ աչքով նայես, ապա այն կվերածվի աբսուրդի»,- ասում է երգիչը: Մասնակցե՞լ է Արսենը խորհրդարանական ընտրություններին: «Իհարկե, մասնակցել եմ եւ ուրախ եմ, որ ստեղծվել է նոր Ազգային Ժողով, հուսանք, որ մեր քաղաքական ուժերը կփթթեցնեն Հայաստանը»: Ի դեպ, սիրելի աղջիկներ, Արսենի սիրտը դեռ նվաճված չէ, շտապե՛ք:

Թումանյանի տուն-թանգարանում ցուցադրվող նմուշների կողքին երեկ տեղ էին զբաղեցրել կարտոֆիլը, հավկիթը, ջեմը, ցորենը եւ նույնիսկ ասֆալտը: Իսկ 5 հազար դրամանոց պատկերող մեծադիր պաստառը կարելի էր տեսնել հենց թանգարանի մուտքի մոտ: Բանն այն է, որ «Արտ-լաբորատորիա» մշակութային հասարակական կազմակերպությունն այստեղ ցուցահանդես-ակցիա էր կազմակերպել, որը կրում է «Թումանյանական ընթերցումներ» խորագիրը, եւ որտեղ ներկայացվում էին ընտրակաշառքի խորհրդանիշերը: «Արտ-լաբորատորիա»-ի ղեկավար Հովհաննես Մարգարյանը, սակայն, քիչ է հավատում, որ նմանատիպ ակցիաներով փոխվելու են կաշառք տվողն ու վերցնողը: «Ավելի հավանականն այն է, որ սա կնպաստի որոշակի քաղաքական փոփոխությունների: Ես կարծում եմ` քաղաքական փոփոխությունները կարող են նպաստել այս իրավիճակի փոփոխմանը»,- ասաց նա: Անդրադառնալով թանգարանում ներկայացված Հայաստանի պատմության մեջ տեղ գտած մայիսյան ապստամբությունների մասին տեղեկանքին, Հովհ. Մարգարյանը նկատեց, որ նման տեղեկանքի առկայությունը ոչ թե ապստամբության կոչ է, այլ իշխանություններին ուղղված նախազգուշացում, որ հերթական ապստամբությունը կարող է մի օր պայթել:

- Շատ հազվադեպ եք Հայաստան գալիս. հանուն «Ժառանգությա՞ն» եք եկել, թե ձեզ վճարել են:
- Ես այստեղ եմ Րաֆֆիի համար: Մենք պատանեկության ընկերներ ենք, իր ընտանիքը եղել է իմ առաջին ծափահարողը Լոս Անջելեսում` իմ երաժշտական կարիերան սկսելուց, եւ ես նպատակահարմար գտա իմ ընկերոջ կողքին գտնվել այսօր, այստեղ, նաեւ առիթ ունենալու, որ շփվեմ իմ ժողովրդի հետ: Ինչ վերաբերում է գումարին, ինքնաթիռի տոմսերը եւ կեցության ծախսերը Րաֆֆին է հոգացել, եւ ես եկել եմ:

- Այսինքն, երգելու եւ քարոզչական հանրահավաքին մասնակցելու համար չեք վճարվելու:
- Ես գումար շատ ունեմ, ես շատ հարուստ եմ, ես գումարի համար չեմ եկել այստեղ, ես եկել եմ իմ պատանեկության ընկերոջ կողքին լինելու: 36 տարի է ես Ամերիկայում եմ, տարեկան 170 հազար դոլար եմ աշխատում:

Բոչելլիի համերգը «Երեւանը` գրքի համաշխարհային մայրաքաղաք» ծրագրի տոնական միջոցառումների շրջանակում էր, եւ շուրջ մեկուկես ժամ Ազատության հրապարակը պարուրված էր նրա զուլալ ու հզոր ձայնով: Իտալացի երգչին նվագակցում էր Հայաստանի պետական ֆիլհարմոնիկ նվագախումբը, ձայնակցում էին Հայաստանի պետական կամերային եւ «Հովեր» երգչախմբերը: Այստեղ նա կատարեց օպերային արվեստի դասականների ու ժամանակակից կոմպոզիտորների լավագույն ստեղծագործություններից` սկսած Դոնիցետիի, Պուչինիի, Վերդիի, Բիզեի ստեղծագործություններից մինչեւ Նինո Ռոտայի երաժշտությունը: Չնայած երգչի պաշտոնական կայքում երեւանյան համերգի համար նշվում էր ժամը 19:00-ն, ավելի ուշ փոփոխություններ էին տեղի ունեցել, եւ համերգը սկսվեց ժամը 20:00-ին: Իսկ մինչ այդ ոստիկաններն իշխանություն էին բանեցնում` հավաքված հանդիսատեսներից ոմանց անտրամաբանական եւ անհեթեթ հրահանգներ տալով` այս աստիճանի վրա մի նստիր, այս պատի վրա մի նստիր: Համերգից առաջ ու ընթացքում փակվել էր Մաշտոցի պողոտայի Օպերայի շենքին հարակից հատվածը: Այդտեղ կայանել էին համերգի եկած իշխանավորներին սպասարկող ավտոմեքենաները: Մեկը մյուսի ետեւից հրապարակ մտան ու սահմանափակ թվով աթոռների վրա իրենց տեղը զբաղեցրին Սերժ եւ Տիգրան Սարգսյանները` իրենց տիկնանց հետ, Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Գարեգին 2-րդը, ԱԺ նախագահ Սամվել Նիկոյանը, ԱԳ նախարար Էդվարդ Նալբանդյանը, մշակույթի նախարար Հասմիկ Պողոսյանը եւ ուրիշներ:

Հանրահայտ իտալացի տենոր Անդրեա Բոչելլին ապրիլի 22-ին, ժամը 19-ին համերգով հանդես է գալու Հայաստանում: Այս մասին նշվում է երգչի պաշտոնական կայքէջում: Համերգը կայանալու է Ազատության հրապարակում եւ տեւելու է 3 ժամ: Բոչելլիի համերգի մասին այլ մանրամասներ` ում հրավերով է ժամանելու եւ այլն, Երեւանի քաղաքապետարանից պարզել չհաջողվեց:

Նորարար փորձառական արվեստի կենտրոնում (ՆՓԱԿ) այսօր մեկնարկելու է «Կրիզիս-2» փառատոնը, որը կտեւի մինչեւ ապրիլի 28-ը ներառյալ: Կկազմակերպվեն մի քանի ցուցահանդեսներ, որտեղ կներկայացվեն լուսանկարներ, ֆիլմեր, մեկ յուղանկար: «Ներկայացվելու են հիմնականում այն հեղինակների աշխատանքները, որոնք միանշանակ կապված են քաղաքական կամ սոցիալական ակտիվ գործունեության հետ: Փառատոնը նաեւ քաղաքական է»,- մեր թղթակցին երեկ ասել է փառատոնի հիմնական` «Կրիզիս-2» ցուցահանդեսի համադրող Գոռ Ենգոյանը: Ինչու է փառատոնը անվանվել «Կրիզիս-2»: Ըստ Ենգոյանի` սա ինչ-որ առումով 1999 թվականին կայացած «Կրիզիս» փառատոնի շարունակությունն է, որը համակարգել էր ավտովթարի զոհ դարձած նկարիչ Դավիթ Կարեյանը:

«Այո: Ես սպասում եմ այդ պայթյունին: Այդ պայթյունը ինքնաբուխ է լինելու: Ինչքան էլ ուզում է կրակոցների տակ լինի, դա տեղի է ունենալու, միեւնույն է, ժողովուրդը չի կարող դիմանալ: Ես նայում եմ «Լֆիկ Սամո» ասված  երեւույթին: Իմ բժիշկ հայրը ամբողջ կյանքում աշխատել է, ընդամենը կոոպերատիվ մի հատ բնակարան է հասցրել առնել: Լֆիկ Սամո եւ մյուսներ, այդ ե՞րբ հասցրիք այդքան հարստությունների տեր դառնալ: Այդ ի՞նչ բիզնես է, որ ձեզ միանգամից միլիոնատեր դարձրեց: Դուք պետք է հարկեր վճարեք ձեր եկամուտներից: Բայց ո՞ւր են այդ հարկերը, ժողովրդի վիճակն ինչո՞ւ է այսպես: Պետությունն այդ հարկերն իրենցից չի վերցնում, վերցնում է խեղճ ժողովրդից, մի հատ կանաչի ծախողից»,- ասել է Մարիետա Բադալյանը, որը նաեւ մի քանի այլ` չափազանց ուշագրավ դիտարկումներ է արել մեր օրերի մասին:

տես էջ 6

Հարցազրույց երգչուհի, երգահան Մարիետա Բադալյանի հետ

- Տիկին Բադալյան, երկար ժամանակ է` ձեր հանդիսատեսը ձեզ լսելու հնարավորություն չունի. որտե՞ղ էիք այսքան ժամանակ եւ ինչո՞վ էիք զբաղվում:
- Երկարատեւ ընդմիջումից հետո, Ֆեյսբուքի իմ էջում գովեստի բազմաթիվ խոսքեր կարդալով, տեսնելով, որ երկրպագուներս շատ-շատ են, որոշեցի նորից վերականգնել ելույթներս. նոր ձայնագրությունների եմ պատրաստվում, համերգի եմ պատրաստվում: Ապրիլի 29-ին ֆիլհարմոնիայի մեծ դահլիճում ունեմ մենահամերգ, կենդանի կատարում: Ճիշտ է, դժվար է Հայաստանում համերգ կազմակերպելը, բայց ես ամեն ջանք գործադրում եմ: Չունեմ հովանավոր, ինքս եմ ամեն ինչ անում: Իմ բնավորության մեջ չկա խնդրել, զանգել, ինչ-որ հովանավոր գտնել: Շատ գողտրիկ համերգ է լինելու, որովհետեւ ես ընդգրկելու եմ մեր մոռացված շատ գեղեցիկ, քնքուշ երգեր, մանկության տարիների երգեր անգամ, որոնք ես լսել եմ մեր մեծերից:

Երեկ` Թատրոնի միջազգային օրը կայացել է «Արտավազդ» ամենամյա մրցանակաբաշխությունը: Հիմնական անվանակարգերում հաղթողներն են.

- «Լավագույն երիտասարդ դերասանուհի»`  Տաթեւ Ղազարյան (Համազգային թատրոն)

- «Լավագույն երիտասարդ դերասան»՝ Մանվել Խաչատրյան (Կ. Ստանիսլավսկու անվան ռուսական դրամատիկական թատրոն), Նիկոլայ Ավետիսյան (Հ. Ղափլանյանի անվան դրամատիկական թատրոն)

- «Լավագույն երիտասարդ բեմադրիչ»` Սամսոն Մովսիսյան (Թատերական գործիչների միություն)

Մարտի 18-ին` քաղաքագետ, արեւելագետ, լրագրող, հրապարակախոս Տիգրան Հայրապետյանի ծննդյան օրը, «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրի մեդիակենտրոնում տեղի ունեցավ «Տիգրան Հայրապետյան» ամենամյա մրցանակաբաշխությունը: Այս տարի «Հայկական ժամանակ» օրաթերթի մրցանակին արժանացավ հրապարակախոս Տիգրան Պասկեւիչյանը` «Հայաստանի կորսված գարունը» ֆիլմի ստեղծման համար: «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրի սահմանած երեք մրցանակներին արժանացան կրթահամալիրի դասավանդող Արտակ Զարգարյանը` սովորողների հասարակագիտական-քաղաքացիական նախագծերի արդյունավետ ղեկավարման, ավագ դպրոցում արեւելագիտության խորացված ուսուցման կազմակերպման, հասարակագիտական հոդվածների համար, ավագ դպրոցի 11-րդ դասարանի սովորող Սոնա Արսենյանը` մեդիայում լրագրողի հետեւողական աշխատանքի ու արդյունավետ հրապարակախոսության համար, եւ 12-րդ դասարանի սովորող Տիգրան Գրիգորյանը` արեւելագիտության, հասարակագիտության բնագավառում կատարած արդյունավետ հետազոտական-ստեղծագործական աշխատանքի համար:

...Դուռը բացվում է, ներս եմ մտնում. անշուք, փոքրիկ սենյակ ու այդ սենյակի մեջ «թագուհի մը»` նրբագեղ օրիորդի դեմքով, աստվածային լույսով ողողված  թափանցիկ ու ողորկ մաշկով, այնքան ողորկ ու թափանցիկ, որ երբեմն անիրական է թվում, եւ նույնքան նրբագեղ ու բարեձեւ, նիհար եւ ութսունչորս տարեկանի համար զարմանալի ձիգ ու սլացիկ մարմնով, թախծախառն խինդով ու խոսուն աչքերով «աղբարի աղջիկը», ում գոյությամբ փոքրիկ, անշուք սենյակը դառնում է շքեղ պալատ, որի մեծագույն զարդերից մեկն էլ գունաթափ պատին Գառզուի ձեռքով վրձնած նրա պատկերն է, ավելի ճիշտ` հոգու պատկերը, ինչպես ինքը` Գառզուն է ասել...

...Ձանձրալի մի ներկայացման ժամանակ գյումրեցի ամուսինը կնոջն ասում է.

- Կնի՛կ, քունս կտանի, ես քիչըմ քնիմ, աղբարի աղջիկը որ կերեւա, կողքս մի թեթեւ բզե, արթնանամ, էնպես էրա, որ կողքիդ մարդոցը չանհանգստացնես:

Մի քանի րոպե հետո`

- Ե՛լ, աղբարի աղջիկը եկավ, - բզում է ամուսնու կողը կինը: Ամուսինը իսկույն արթնանում է եւ ակնապիշ հայացքը հառում բեմին: Այսպես շարունակվում է մինչեւ ներկայացման ավարտը... Դա սկիզբն էր... Առաջին իսկ օրից «աղբարի աղջիկը» մի զարմանալի ուժով, որ թերեւս բեմական հմայք է կոչվում, առինքնեց հանդիսատեսին, անտեսանելի թելերով կապեց իրեն ու ժամանակի հետ հյուսեց իր ոսկեթել, կախարդական ցանցը, որի մեջ առավ հմայված հանդիսատեսին ու բերեց նրանց մինչեւ մեր օրերը, եւ արդեն վաթսունչորս տարի երկրպագելով` հոտնկայս ծափահարում ենք իրեն: