Թաքցնելու բան չունենք Հայաստանից՝ անգամ ԼՂ հարցում. Ղազախստանի դեսպան

Ղազախստանում սպասվող նախագահական ընտրությունների, հայ-ղազախական հարաբերությունների, ԵԱՏՄ-ի, ՀԱՊԿ-ի շրջանակներում Հայաստան-Ղազախստան համագործակցության հարցերի մասին ՀԺ-ի հետ հարցազրույցում իր մոտեցումները ներկայացրեց ՀՀ-ում Ղազախստանի դեսպան Թիմուր Ուրազաևը: 

- Պարոն դեսպան, վերջին օրերին Ղազախստանում էր ՀՀ նախագահ Արմեն Սարգսյանը: Ղազխաստանում կայացած մեդիա-ֆորումին մասնակցեց ՀՀ վարչապետի տիկին Աննա Հակոբյանը, իսկ արդեն մայիսի 29-ին սպասվում է Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի այցը Նուր-Սուլթան: Ինչպե՞ս եք գնահատում Հայաստանի ու Ղազախստանի երկկողմ հարաբերությունները: 

- Առաջին հերթին, կուզենայի շնորհակալություն հայտնել «Հայկական ժամանակ»-ին եւ ձեր լսարանին՝ մեր պետությունում տեղի ունեցող իրադարձությունների նկատմամբ ցուցաբերած հետաքրքրության համար: Մայիսը բավականին ակտիվ է հայ-ղազախական հարաբերությունների տեսանկյունից: Վերջին օրերին Հայաստանի նախագահ Արմեն Սարգսյանը մասնակցեց Աստանայի տնտեսական ֆորումին, հանդես եկավ բավականին հետաքրքիր զեկույցով առ այն, ինչպես ժամանակակից գլոբալ տնտեսությունը կարող է ծառայել համընդհանուր առաջընթացին: Իսկ արդեն երեկ Հայաստանի վարչապետի տիկին Աննա Հակոբյանը, ՀՀ նախագահ Արմեն Սարգսյանը եւ նրա տիկին Նունե Սարգսյանը մասնակցեցին Ալմա Աթիում կայացած Եվրասիական մեդիա ֆորումին: Ի դեպ, պարոն Սարգսյանը մեծ ջանքեր է գործադրել, որպեսզի այդ մեդիա ֆորումն ունենա գլոբալ նշանակություն: Հայաստանից երկու կանանց մասնակցությունը խոսում է այն մասին, որ ֆորումը համընդգրկուն է նաեւ գենդերային տեսանկյունից: Իսկ արդեն մայիսի 29-ին մենք սպասում ենք ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի այցը Նուր-Սուլթան՝ ԵԱՏՄ-ի գագաթաժողովին մասնակցելու համար: Սա հոբելյանական գագաթաժողով է, քանի որ լրանում է ԵԱՏՄ համաձայնագրի կնքման 5 տարին: Այդքան ժամանակ է՝ գործում է ԵԱՏՄ-ն, որը ցուցադրել է իր արդյունավետությունը: Բացի բազմակողմանի ձեւաչափից ԵԱՏՄ-ն նաեւ կարեւոր է նույն հայ-ղազախական երկկողմ հարաբերությունների զարգացման համար: Սա փոխադարձ պայմանավորվածությունների կատարմանը որոշակի կարգապահություն է հաղորդում: Ուստի, հայ-ղազախական հարաբերությունները ինչպես երկկողմ, այնպես էլ ԵԱՏՄ-ի շրջանակներում բավականին դրական դինամիկա ունեն: Մասնավորապես, մեր պետությունեների միջեւ առեւտրատնտեսական հարաբերությունները զարգանում են, երկկողմ առեւտուրն աճում է, իսկ քաղաքական վստահության աստիճանը մնում է շատ բարձր: ՀՀ առաջնորդ Նիկոլ Փաշինյանը բազմիցս հաստատել է, որ հայկական կողմը հավատարիմ է եվրասիական ինտեգրացիային եւ այդ շրջանակում իր վրա վերցրած պարտավորություններին: Դա մեզ համար «լակմուսի թղթի» նման մի բան է՝ գործընկերների հետ փոխգործակցության տեսանկյունից, քանի որ մեր ազգի առաջնորդ, առաջին նախագահ Նուրսուլթան Նազարբաեւը ոչ միայն մեծ ջանքեր է գործադրել միության ձեւավորման համար, այլեւ, երբ 25 տարի առաջ նա առաջ քաշեց եվրասիական ինտեգրման գաղափարը, հասկանում էր, թե ինչ մարտահրավերներ կարող են լինել գլոբալացվող տնտեսությունում: Առաջին հերթին, դա գործընկերային կապերն են եւ ծրագրերի համատեղ իրականացումը, որոնք անհրաժեշտ են ոչ միայն տվյալ ռեգիոնալ միության, այլեւ ողջ եվրասիական աշխարհամասի համար: Նաեւ ԵԱՏՄ-ի ձեւավորումը կարեւոր էր տարածաշրջանի տնտեսությունների զարգացման համար: Ի վերջո պետք է գիտակցենք, թե որ տարածաշրջանում ու ինչպիսի պետություններով ենք շրջապատված, որոնց հետ ունեցել ենք սերտ համագործակցություն տեւական ժամանակ: Պետք էր հասկանալ, որ մենք չենք կարող մեր տնտեսությունները կապել գերզարգացած պետությունների տնտեսություններին եւ նրանց հետ մրցակցել: Բոլոր պետություններն էլ ուզում են արագ զարգանալ, ձգտում են գլոբալ տնտեսական կենտրոններին, բայց պետք է հասկանալ, թե որ տարածաշրջանում ես գտնվում եւ ինչ իրողություններում: Դրանք անպայման իրենց զգացնել կտան: 

- Ապրիլի 9-ին Ղազախստանի նախագահ Քասիմ Ժոմարտ Տոկաևը հայտարարեց այս տարվա հունիսի 9-ին արտահերթ նախագահական ընտրությունների անցկացման մասին: Ինչո՞ւ նշանակվեց այդ օրը, ինչո՞վ էր դա պայմանավորված: 

- Պատճառները մի քանիսն են: Նախ, խնդիրն այն է, որ պետք է փնտրել պետական կառավարման առավել առաջադեմ եղանակներ՝ սահմանադրական, հանրային իրավունքին համահունչ: Երկրորդ, մեր ազգային առաջնորդը գիտակցում է իշխանության փոփոխման ու ավելի երիտասարդ սերնդի համար, որը գուցե մի փոքր այլ կատեգորիաներով է մտածում, ճանապարհ բացելու կարեւորությունը: Երրորդ, որը կապված է առաջինի ու երկրորդի հետ, Ղազախստանը բազմազգ պետություն է, որը կողմնակից է կայուն ու կառուցողական միջազգային համագործակցության: Սա հայտնի իրողություն է: Ուստի, հաշվի առնելով այս գործոնը՝ նախագահ Նուսուլթան Նազարբաեւն առաջարկեց մեր մյուս խոշոր պետական գործիչ Քասիմ Ժոմարտ Տոկաևին որպես նախագահի թեկնածու: Նա եղել է Սենատի նախագահ, վարչապետ, ԱԳ նախարար: Շատ հայտնի դիվանագետ է, լավ հասկանում է արտաքին ու ներքին իրողությունների կապն ու միմյանց վրա ազդելու հնարավորությունները: ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի տեղակալի պաշտոնում նրա աշխատանքի փորձը մեծ նեցուկ է: Նա շատ հավասարակշռված անձնավորություն է: Իսկ թե ինչու հենց հունիսի 9-ին նշանակվեցին ընտրությունները, ապա դա արվել է սահմանադրությանը համահունչ: Երբ հրաժարական է տալիս նախագահը, ապա արտահերթ ընտրություններն անցկացվում են նրա հրաժարականից որոշակի ժամանակ հետո, որը սահմանված է սահմանադրությամբ եւ օրենքներով: Մյուս կողմից քաղաքական օրացույցի խնդիր էլ կա: Հուլիս-օգոստոսն արդեն արձակուրդային ամիսներ են, երբ ընտրություններ չեն անցկացվում: Իսկ հետո աշուն է, սկսվում է նոր քաղաքական սեզոնը: Այնուհետեւ ավարտվում է տարին, եւ ընտրություններ անցկացնելու համար ուշ կլինի: Մյուս կարեւոր հանգամանքը, միջազգային գործոնն է: Հարեւան տարածաշրջաններում իրավիճակը կայուն չէ, ռազմական բախումներ են: Մյուս կողմից գլուխ է բարձրացրել սանկցիոն հակամարտությունը, որի բոլոր կողմերում մեր գործընկերներն են՝ Ռուսաստան, ԱՄՆ, Չինաստան: ՌԴ-ն մեր ռազմավարական դաշնակիցն է, առեւտրատնտեսական գլխավոր գործընկերը, Չինաստանը՝ երկրորդն է, իսկ ԱՄՆ-ն ու ԵՄ-ն՝ գլխավոր ներդրողներն են: Ուստի, Ղազախստանը պետք է ցույց տա Մոսկվային, Պեկինին ու Վաշինգտոնին, որ շարունակում է մնալ որպես վստահելի, կանխատեսելի ու հավասարակշռված գործընկեր՝ վարելով բազմավեկտոր քաղաքականություն եւ հավատարիմ մնալով միջազգային գործընկերության հիմնարար սկզբունքներին: 

- Եկեք խոսենք սպասվող ընտրությունների մասին: Ինչո՞վ են դրանք տարբերվելու նախորդ ընտրություններից: 

- Առաջին տարբերությունն այն է, որ թեկնածուների ցանկում չկա մեր ազգային առաջնորդ Նուրսուլթան Նազարբաեւը: Երկրորդ տարբերոթյունն այն է, որ առաջին անգամ այդքան շատ՝ նախագահի յոթ թեկնածուներ են առաջադրվել ընտրություններում: Առաջին անգամ կին է առաջադրվել որպես նախագահի թեկնածու: Խոսքը տիկին Դանիա Եսպաեւայի մասին է, որը խորհրդարանի մաժիլիսի (ստորին պալատ) «Ակ ժոլ» («Լուսավոր ուղի») կուսակցության պատգամավոր է: Նա տեւական ժամանակ աշխատել է բանկային համակարգում: Մյուս կարեւոր տարբերությունն այն է, որ թեկնածուների շարքում կա ոչ համակարգային ընդդիմության ներկայացուցիչ Ամիրժան Կոսանովը: Նա միշտ եղել է շատ խիստ ընդդիմադիր, այդ թվում պետության ղեկավարի նկատմամբ՝ Ղազախստանի զարգացման ռազմավարության տեսանկյունից: Հետաքրիր է, որ նա չի ներկայացնում որեւէ կուսակցություն կամ քաղաքական թեւ, որը գուցե լավ է, քանի որ հանրության իրավունքն է՝ ունենալ այլընտրանք ու այլընտրանքային կարծիք: Բայց շատ կարեւոր է այն, որ նոր ընտրված նախագահն այս կերպ էականորեն բարձրացնում է իր լեգիտիմությունը: Նա ընտրվելու է համապետական ընտրության միջոցով՝ բաց ու թափանցիկ գործընթացի արդյունքում: Ընտրությունների բաց, արդար ու թափանցիկ լինելուն հետեւելու են մեծ թվով դիտորդներ՝ հայտնի բոլոր միջազգային դիտորդական կազմակերպություններից: Երկարատեւ դիտորդական առաքելություն իրականացնող կազմակերպություններն արդեն իսկ ուղարկել են իրենց դիտորդներին: 

- Հայտնի իրողություն է, որ ընտրությունների ժամանակ դեսպանատներում բացվում են ընտրատեղամասեր, որպեսզի այնտեղ ընտրեն արտասահմանում գտնվող իրենց քաղաքացիները: Կազմակերպվելո՞ւ է արդյոք քվեարկություն ՀՀ-ում Ղազախստանի դեսպանատանը: Ղազախստանի որքա՞ն քաղաքացիներ են ապրում Հայաստանում: 

- Իհարկե, ցանկանում եմ ձեր ընթերցողին հայտնել, որ Երեւանում Ղազախստանի դեսպանատանը բացվելու է ընտրատեղամաս: Քվեարկությունն անցնելու է հենց դեսպանատանը: Ընտրատեղամասը գործելու է հունիսի 9-ի առավոտյան ժամը 7:00-ից մինչեւ երեկոյան 20:00-ը: Մեր դռները բաց են ՀՀ-ում ապրող Ղազախստանի բոլոր քաղաքացիների համար: Հյուպատոսական հաշվառման են կանգնած շուրջ 100 մարդ՝ Ղազախստանի քաղաքացիներ: Կան մարդիկ, որ մշտապես բնակվում են այստեղ, կան, որ գտնվում են ՀՀ-ում կրթության ու ժամանակավոր աշխատանքի նպատակով: Իսկ մշտական հաշվառման են կանգնած խառն ամուսնության արդյունքում ձեւավորված ընտանիքների անդամները, որ Ղազախստանի քաղաքացի են: Մենք բոլորին սպասում են քվեարկության օրը:

- Յուրաքանչյուր ընտրություններից հետո, երբ տեղի է ունենում իշխանության կամ երկրի առաջին դեմքի փոփոխություն, հարց է առաջանում՝ արդյոք փոխվելու է տվյալ պետության արտաքին քաղաքականությունը: Ինչպիսի՞ն է լինելու Ղազախստանի արտաքին քաղաքական կուրսը: Փոփոխություն կկրի՞ արդյոք Հայաստան-Ղազախստան հարաբերությունների բնույթը: 

- Չեմ կարծում, որ էական փոփոխություններ կլինեն: Հենց դրա պատճառով էլ երկու նախագահները հայտարարեցին, որ իշխանության ուղենիշի ժառանգականությունը կպահպանվի: Սա արվում է ոչ միայն միջազգային գործընկերների հետ հարաբերությունների կայունության պահպանման, այլեւ նոր պայմաններին սահուն անցնելու համար: Անգամ կադրային խնդիրների լուծման հարցում այս սկզբունքը կպահպանվի: Ինչ վերաբերում է Հայաստանի հետ հարաբերություններին, չեմ կարծում, որ որեւէ փոփոխություն լինի: Այն պարզ պատճառով, որ մեր հարաբերությունները բավականին կայուն են: Իհարկե, Ղազախստանն ու Հայաստանն ունեն տարածաշրջանային շահեր, բայց դրանք փոխադարձ հասկանալի ու ընկալելի են: Այդ դիրքորոշումները բաց են ու անձի ցանկությունների արդյունքում չեն ձեւավորված, այլ պայմանավորված են ազգային շահերով: Մենք թաքցնելու ոչինչ չունենք՝ անգամ այն հարցերում, որ հայկական կողմի համար բավականին զգայուն են: Լինի ղարաբաղյան կարգավորումը, կամ ԵԱՏՄ ու ՀԱՊԿ-ի գործունեությանը վերաբերող հարցեր: Ղազախստանն ունի այս հարցերում հստակ դիրքորոշումներ, դրանք չեն փոխվելու, քանի որ ձեւավորվել են տարիների ընթացքում եւ թելադրված են ազգային շահերով: Հայկական կողմը դրա մասին տեղյակ է: Մենք բարձր ենք գնահատում երկկողմ կառուցողական հարաբերությունները, որոնք զուրկ են հիմնականում էմոցիոնալ կոմպոնենտից: Էմոցիաներ, իհարկե, մեկ-մեկ լինում են, բայց կառուցողական, պրագմատիկ դիրքորոշումները գերակայում են: 

- Հայաստանն ու Ղազախստանը միասին մասնակցում են միանգամից մի քանի ինտեգրացիոն ձեւաչափերում: Դրանք են՝ ԵԱՏՄ-ն, ԱՊՀ-ն, ինչպես նաեւ մենք դաշնակիցներ ենք ՀԱՊԿ-ի ռազմաքաղաքական բլոկի ձեւաչափում: Որքանո՞վ արդյունավետ են կողմերն օգտագործում այս ձեւաչափերի հնարավորությունները երկկողմ հարաբերությունների զարգացման համար: 

- Սկսենք ԱՊՀ-ից, այն, կարելի է ասել, խորհրդային անցյալից մնացած դրական ու հարուստ ժառանգության պահպանման հարթակ է: Մենք պետք է հաշվի առնենք անցյալի դրական փորձը, դասեր քաղենք՝ հասկանալով հանդերձ, թե ինչ բացասական դրվագներ են եղել: Իհարկե, ԱՊՀ-ի շրջանակում կա ազատ առեւտրի ընդհանուր գոտի, միասնական ՀՕՊ եւ հակահրթիռային համակարգեր, գործում են մշակութային հումանիտար կապերը: Իսկ ԵԱՏՄ-ն ինտեգրման առավել բարձր աստիճան է, որն առավել մեծ պատասխանատվություն է ենթադրում պետական մակարդակում որոշումներ կայացնելիս: Սա համագործակցության զուտ տնտեսական ձեւաչափ է: Մենք մշտապես դա ընդգծում ենք: Իհարկե, առանց քաղաքականության հնարավոր չէ, սակայն քաղաքականությունը պետք է լինի ԵԱՏՄ-ում որպես խնդիրների լուծման գործիք, բայց ոչ դոմինանտ գործոն: ԵԱՏՄ-ի գործունեության արդյունքները զգալի են բոլոր մասնակիցների համար: 2018 թ-ի տվյալներով՝ երրորդ երկրների հետ ԵԱՏՄ բոլոր անդամների առեւտրաշրջանառությունն էականորեն աճել է: Հայաստանում՝ ավելի քան 20%-ով, Ղազախստանի պարագայում՝ 27% եւ այլն: 2017 թ-ին եւս աճ էր գրանցվել: Դինամիկան ակնհայտ է: Եթե չնայած պատժամիջոցների ու վարկային միջոցների սահմանապակումներին, ԵԱՏՄ-ն դրական դինամիկա է արձանագրում, ապա կարող ենք հույս ունենալ, որ կոնֆրոնտացիոն միջավայրի թուլացման պարագայում, այն առավել ակնառու ու բարձր կլինի: Հայաստանը միայն շահել է ԵԱՏՄ-ին անդամակցելուց՝ ինչպես երրորդ պետությունների, այնպես էլ անդամ պետությունների հետ առեւտրում: Հայաստանն առավել մեծ աճն է գրանցել: Սա հնարավորություն է նաեւ անդամ պետությունների առեւտրային բալանսի կարգավորման ու արտահանման դիվերսիֆիկացման համար: 

Ինչ վերաբերում է ՀԱՊԿ-ին, ապա այստեղ եւս համագործակցությունը շատ սերտ է, որի նպատակն է՝ հակազդել արտաքին աշխարհից եկող մարտահրավերներին ու սպառնալիքներին, որոնք են վերազգային հանցագործությունները, թմրամիջոցների շրջանառությունը, ահաբեկչությունը եւ այլն: Դուք այդ կառույցին նայում եք հայկական պրիզմայից, մենք՝ Կենտրոնական Ասիայի: Այդ սպառնալիքներին հակազդելու համար ՀԱՊԿ-ում մշակվում են տակտիկական միջոցներ: Միայն պետք է ասեմ, որ Ղազախստանը դիտարկում է ՀԱՊԿ-ն որպես ռազմա-քաղաքական համագործակցության կազմակերպություն, ոչ թե որպես բլոկ: Բլոկ բառը նշանակում է ինչ-որ մեկի հետ ինչ-որ մեկի դեմ միավորվել: Մենք ագրեսիվ հարձակողական բնույթի կազմակերպություն չենք: ՀԱՊԿ-ն ստեղծված է որպես արտաքին սպառնալիքներին հակազդող կազմակերպություն: Նպատակն ինքնապաշտպանությունն է: 

Ինչ վերաբերում է ՀԱՊԿ-ի ու ԵԱՏՄ-ի շրջանակում երկկողմ համագործակցությանը, ապա այն այս պահին արդյունավետ է: Որքան կարող ենք, այդքան էլ աշխատում ենք՝ միմյանց հասկանալու եւ արդյունավետ համագործակցելու համար: Հույս ունենք, որ տարիների ընթացում այդ արդյունավետությունը կաճի: Համաշխարհային գործընթացների բարդության աստիճանը բարձրանում է: Նոր սպառնալիքներ են առաջ գալիս, որոնց արձագանքելու համար նոր պատասխաններ պետք է մշակել: Մենք նաեւ պետք է ձգտենք առավել թափանցիկ աշխատանքի ԵԱՏՄ-ի շրջանակում, ինչպես կազմակերպության ներսում, այնպես էլ երրորդ պետությունների հետ: Այս նպատակի համար մշակվում է ապրանքների հետագծին հետեւելու միասնական համակարգ: Սա կարեւոր է, որպեսզի տեսնենք, գնահատենք ու հասկանանք՝ որքան ապրանք է մտնում ԵԱՏՄ երրորդ պետություններից եւ ուր է այն տեղափոխվում: Սա մեզ ավելի կարգապահ կդարձնի առեւտրային կապերի թափանցիկության ապահովման հարցում: ԵԱՏՄ-ն ընդհանուր «կաթսա» է, որտեղ կատարված բոլոր մաքսատուրքերն ու ԱԱՀ մուծումները համամասնաբար բաշխվում են անդամ պետությունների մեջ: Եթե որեւէ անդամ թաքցնում է դա, ապա սա արդեն իսկ շեղում է բաց շուկայի սկզբունքից ու մյուս պետությունները չեն ստանում իրենց հասանելիք եկամուտը: Հայ-ղազախական հարաբերություններում, փառք Աստծո, նման խնդիր չկա:

Տպել
1212 դիտում

Հայաստանի և Ադրբեջանի ԱԳ նախարարները ԼՂ հակամարտության հարցով կհանդիպեն հունվարի 20-ին

Բանաձեւի ընդունումը հարգանքի տուրք է զոհերի հիշատակին և նրանց արժանապատվությանը. Զոհրաբ Մնացականյան

Ցեղասպանության բանաձեւի հեղինակ Մենենդեսը հուզվել է դրա ընդունումից հետո իր խոսքի ավարտին (տեսանյութ)

Մենք ոչ բանակ ունենք, ոչ զենք, ոչ գումար՝ այն գնելու համար. վրաց նախագահի սկանդալային հայտարարությունն ու արձագանքները

Քիմ Քարդաշյանն իր բոլոր հետեւորդներին կոչ էր արել զանգել սենատորներին, խնդրել կողմ քվեարկել Ցեղասպանության բանաձեւին

Պիտակների առկայությունը կփաստի, որ տնտեսվարողը սպառում է միայն անվտանգ մսամթերք

Խորը երախտագիտություն եմ հայտնում Սենատին այս նշանակալի օրենքի համար. Նիկոլ Փաշինյան

Նոր Հայաստանում կանայք և երիտասարդներն ազատ ու անկաշկանդ են ակտիվ ներգրավվելու թե՛ քաղաքականության և թե՛ այլ ոլորտներում

Նախկին վարչապետ Կարեն Կարապետյանը դարձել է ՌԴ Փորձագիտական խորհրդի նախագահության անդամ. ԻՆՏԵՐՖԱՔՍ

ԱՄՆ Սենատն ընդունեց Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչող և դատապարտող բանաձևը

Մարզպետ Գնել Սանոսյանը բաց դաս է վարել Գեղարքունիք գյուղի միջնակարգ դպրոցում

Մանվել Գրիգորյանի կալանքի հարցով արդեն 10 միջնորդություն է ներկայացվել. Վերաքննիչում սկսվեց բողոքի քննությունը

Ավտոմեքենան դուրս է եկել ճանապարհի երթեւեկելի հատվածից և գլորվել ձորը. վարորդի վիճակը գնահատվել է ծանր

Էրեբունու ոստիկանները բացահայտել են ատամնաբուժական խանութից արված գողությունը (տեսանյութ)

«Արմավիր» ՔԿՀ-ում կանխվել է 3 գրամ մետամֆետամին տեսակի թմրամիջոցի փոխանցումը

Ֆինլանդիայի բանտում գտնվող հայ երկրպագուն արդարացվել է. 1-2 օրվա ընթացքում նա կլինի Հայաստանում

Բացահայտվել է Կարմիր բլուրում բնակարանային գողությունը. հեղինակը Մաուգլին է (տեսանյութ)

Շովրոյան փողոցի տան հրդեհը մեկուսացվել է. ԱԻՆ

ՃՏՊ Առինջ գյուղում. վնասվել է գազատարը

«SOAR աչքի շարժական կլինիկա»-ն կայցելի ՀՀ խնամքի հաստատություններ, կհետազոտվեն երեխաները