Ղազախստան. տրանզիտ՝ հանուն կայունության

Անցած ամիս ԵԱՏՄ-ում իր տնտեսական պոտնեցիալով ՌԴ-ից հետո երկրորդ պետությունում՝ Ղազախստանում, տեղի ունեցավ այնքան սահուն իշխանափոխություն, որ շատերն անգամ չհասցրին հասկանալ այն:

Հատկապես Հայաստանում, որը Ղազախստանի հետ նույն ռազմաքաղաքական եւ տնտեսական միություններին (ՀԱՊԿ, ԵԱՏՄ) է անդամակցում, Կենտրոնական Ասիայի պետությունում տեղի ունեցած մասշտաբային քաղաքական գործընթացին հետեւում էին միայն հեռակա:

Հասկանալու համար, թե ինչ է տեղի ունեցել Ղազախստանում, այն պետք է դիտարկել լայն աշխարհաքաղաքական համատեքստում, երբ էլիտաների փոփոխությունը Մերձավոր Արեւելքից մինչեւ Աֆրիկա ու անգամ Արեւելյան Եվրոպայի որոշ երկրներ, հանգեցնում է արյունալի բախումների, իսկ երբեմն անգամ պետությունների կործանման: Այս առումով Ղազախստանի առաջին նախագահ Նազարբաեւի հրաժարականը եւ երկրի ղեկավարի պաշտոնում Սենատի նախկին նախագահ Քասիմ Ժոմարտ Տոկաևի նշանակումը սահուն ու անցնցում անցավ ոչ միայն երկրի ներսում, այլեւ ԵԱՏՄ-ի ու ՀԱՊԿ-ի համար:

Այս առումով Ղազախստանի քաղաքական համակարգը ցուցադրեց կոնսոլիդացիայի բավականին բարձր աստիճան: Սա այն դեպքում, որ տվյալ երկրում ԽՍՀՄ փլուզումից հետո առաջին անգամ է տեղի ունենում քաղաքական առաջնորդի փոփոխություն: Պատահական չէ՝ ՀԱՊԿ գլխավոր քարտուղարի ժամանակավոր պաշտոնակատար Վալերի Սեմերիկովը հայտարարեց, որ Նազարբաևի հրաժարականը չի ազդի ՀԱՊԿ-ի շրջանակում ավելի վաղ ձեռք բերված պայմանավորվածությունների իրականացման վրա:

Այս միտքը կարելի է պրոեկտել նաեւ ԵԱՏՄ-ի վրա: Սա պատահական զուգադիպություն կամ ուղղակի ենթադրություն չէ, քանի որ այս պարագայում իշխանության փոխանցման ժառանգականությունը նշանակում է նաեւ արտաքին քաղաքական ուղենիշի շարունակականություն:

Նազարբաեւի՝ նախագահի պաշտոնից հեռանալու որոշումը շատերին հանկարծակիի բերեց: Փորձագետների մեծ մասի կարծիքով, այդ որոշման հիմքում երկու հիմնական գործոն կա. ներքաղաքական կայունության ապահովում եւ իշխանության տրանզիտի անցնցում մոդելի ընտրություն: Իսկ կայունության արժեքը դժվար է գերագնահատել թույլ զարգացած կուսակցա-քաղաքական համակարգերի համար: Այն զարգացմանը գրեթե հոմանիշ երեւույթ է:

Դատելով նախագահի փոփոխության հետեւանքներից, ավելի ճիշտ դրանց բացակայությունից, կարելի է ասել, որ Ղազախստանում քաղաքական տրանզիտի վերաբերյալ կայացրած որոշումը եւ ընտրված մոդելը համահունչ են այդ երկրի ներսում տիրող իրավիճակին ու ժամանակի պահանջներին, եւ այն կարող է որոշակի օրինակ հանդիսանալ: Անկայությունն աշխարհում արդեն սովորական բան է դարձել եւ ուժգին արտահայտվում է շատ տարածաշրջաններում էլիտաների փոփոխության գործընթացում. կործանվում են պետություններ, առաջանում նոր պետական միավորներ:

Հիմնական պատճառը՝ հին էլիտաների նկատմամբ առկա հանրային անվստահությունն է եւ համակարգի ներսում իշխանության տրանզիտի մեխազնիմների բացակայությունը:

Միեւնույն ժամանակ Ղազախստանում ձեւավորվում է նոր քաղաքական իրողություն: Արդեն իսկ այս տարվա հունիսի 9-ին հայտարարված է արտահերթ նախագահական ընտրություններ անցկացնելու որոշման մասին: Իշխող «Նուր Օտան» («Հայրենիքի լույս») կուսակցությունը որոշել է, թե ով է լինելու իր թեկնածուն սպասվող ընտրություններում: Խոսքը, իհարկե, Քասիմ Ժոմարտ Տոկաևի մասին է:

Բացի «Նուր Օտան»-ից ընտրություններում իրենց թեկնածուներին են առաջադրել երեք կուսակցություններ ու երեք հասարակական միավորումներ: Կոմունիստների թեկնածուն Ժամբիլ Ահմետբեկովն է, «Ակ ժոլ» («Լուսավոր ուղի») կուսակցության թեկնածուն՝ Դանիա Եսպաեւան, իսկ արտախորհրդարանական ժողովրդա-դեմոկրատական հայրենասիրական «Աուիլ» («Գյուղ») կուսակցությունն առաջադրել է Տոլեուտայ Ռախիմբեկովի թեկնածությունը: Մյուս կողմից հանրապետական հասարակական միավորումների թեկնածուներն են Սադիբեկ Տուգելը, Ամիրժան Կոսանովը, Ամանգելդի Տասպիխովը:

Թեպետ մինչեւ ընտրությունների արդյունքների հայտարարումը Ղազախստանի ապագա նախագահի հարցը բաց է, սակայն փորձագետների կարծիքով՝ նախագահական ընտրարշավի ֆավորիտը իշխող կուսակցության թեկնածու Քասիմ Ժոմարտ Տոկաևն է: Թերեւս այդ պատճառով է, որ հենց նրա թեկնածությունն է առաջացնում առավել մեծ հետաքրքրություն:

Մոսկվայի МГИМО-ի շրջանավարտ, դիվանագետ ու պետական գործիչ Տոկաեւը տարբեր ժամանակներ գլխավորել է Ղազախստանի ԱԳՆ-ն, կառավարությունը, երկու անգամ երկրի Սենատը՝ խորհրդարանի վերին պալատը, երկու տարի՝ սկսած 2011 թ-ից նա եղել է ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի տեղակալը եւ Ժնեւում ՄԱԿ-ի եվրոպական բաժնի գլխավոր տնօրեն: 

Գլխավոր հարցը, որ այս օրերին հետաքրքրում է օտարերկրյա քաղաքական շրջանակներին ու փորձագետներին հետեւյալն է՝ արդյոք նախագահի պաշտոնում Տոկաեւի ընտրությունը կհանգեցնի երկրի արտաքին քաղաքական ուղենիշի փոփոխության: Այդ հարցին պատասխանելու համար բավական է հիշել նրա կենսագրությունից այն, որ Տոկաեւը Ղազախստանի բազմավեկտոր արտաքին քաղաքականության հիմնադիրներից մեկն է եւ երկրի ներկայիս դիվանագիտության ճարտարապետը:

Այդ իսկ պատճառով, տրամաբանական է սպասել, որ Տոկաեւի նախագահ ընտրվելու պարագայում երկրի արտաքին քաղաքական ուղենիշում կտրուկ փոփոխություններ, ինչպես նաեւ միջազգային պայմանագրերի վերանայումներ չեն լինի: Արտաքին քաղաքականության ժառանգականությունը կապահովվի:

Տպել
4443 դիտում

Լոռու մարզի Սվերդլով գյուղում գայլերը հոշոտել են 25 մանր եղջերավոր անասուն

Խորհրդարանի ղեկավարը հանդիպումներ է ունեցել ԱՄՆ հայկական կազմակերպությունների ներկայացուցիչների հետ

ՀԴՄ-ները քիչ են. տրամադրվելու են միայն սահմանամերձ գյուղերում հաշվառված եւ գործող հարկ վճարողներին. ՊԵԿ

ՍԴ-ն կասեցնում է Քոչարյանի գործի վարույթները եւ դիմում ՄԻԵԴ-ին ու Վենետիկի հանձնաժողովին․ նոր զարգացում

Հայկական շոու-բիզնեսի ապագա մայրիկները (լուսանկարներ)

Իշխանությունը դատապարտված է դատական համակարգում բարեփոխումներ անել, հակառակ դեպքում 1 մմ իսկ առաջ գնալու շանս չունենք

Մարտունիում տղամարդ աշխատակիցների կարիքը մեծ է. բոլորը արտագնա աշխատանքի են մեկնել

2019 թվականի առաջին եռամսյակի համեմատ անշարժ գույքի գործարքներն աճել են 24.3 %-ով

ՀՀ սահմաններից դուրս գտնվող հայկական պետական միակ թատրոնն ինը տարի անց կգործի սեփական շենքում

Հայաստանի ամենամեծ գյուղում գյուղատնտեսությունը եկամտաբեր չեն համարում (լուսանկարներ)

«Հայաստանի փոքրիկ երգիչներ» ՀՈԱԿ-ն անհասցե է. քաղաքապետարանը պնդում է, որ իրավական որեւէ պարտավորություն չունեն

Ապօրինի հատված ծառերը տարեկան մոտ 40 մլն դոլարի չափով եկամուտ են ապահովում

Կարող եմ ասել, որ որեւէ մտահոգիչ բան այս պահի դրությամբ չունենք. նախարարը շաբաթ օրը կլողա Սեւանա լճում

Հայաստանում ՈՒԵՖԱ-ի 4-րդ կարգի մարզադաշտ է կառուցվելու. Գևորգ Լոռեցյան (տեսանյութ)

Եթե Դատավորների ընդհանուր ժողով չի եղել, պատերի տակ պիտի երդվեի՞. Նախշուն Տավարացյան

Ոստիկանությունն ունի օպերատիվ տվյալներ, թե ովքեր են վառելափայտի բիզնեսների ղեկավարները. փոխոստիկանապետ

Կիպրոսում «Մելքոնյան Վարժարանը» պետք է վերաբացվի. Եվրոպայի հայերի համագումար

Մոտ 12մլն դրամ. Արմավիրի մարզում ավարտված կոռուպցիոն գործերով 63 տոկոսով ավելի շատ վնաս է վերականգնվել, քան 2018թ-ին

Վրացական «Ռուսթավի 2» հեռուստաընկերությունը կվերադարձվի նախկին սեփանականտիրոջը. ՄԻԵԴ-ը խախտում չի արձանագրել

Սեպտեմբերի 1-ից Հայաստանի երիտասարդական հիմնադրամը կլուծարվի