«Դարի գործարքը»՝ քառորդ դար անց. ամերիկյան ընկերությունները հեռանում են Ադրբեջանից

Դեկտեմբերի 4-ին Reuters լրատվական գործակալությունը, հղում կատարելով սեփական աղբյուրներին, տեղեկացրել էր, որ ամերիկյան Exxon Mobil եւ Chevron նավթագազային կորպորացիաները պատրաստվում են վաճառել Ազերի-Չիրագ-Գյունեշլի հանքավայրում իրենց մասնաբաժինները եւ լքել Ադրբեջանը:

1994 թ. սեպտեմբերին կնքվել էր «Դարի գործարք» անվանումը ստացած պայմանագիրը, որով աշխարհի 8 երկրների 11 ընկերություններ համաձայնություն էին տվել Ազերի-Չիրագ-Գյունեշլի հանքավայրի համատեղ շահագործման վերաբերյալ: Exxon Mobil եւ Chevron ընկերությունները վերջինն էին, որոնք ներկայացնում էին ԱՄՆ-ն. մինչ օրս երեք ամերիկյան ընկերություն արդեն լքել էին ադրբեջանական շուկան:

Նույն աղբյուրի փոխանցմամբ՝ Chevron ընկերությունը պատրաստվում է վաճառել ոչ միայն հանքավայրում, այլ նաեւ Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան նավթամուղի մասնաբաժինը:

Երկու ընկերություններն էլ հրաժարվել են մեկնաբանել շրջանառվող լուրերը: Դրանք առանց մեկնաբանություն է թողել նաեւ Ադրբեջանի պետական նավթային SOCAR ընկերությունը: Ադրբեջանում ԱՄՆ դեսպանատունն էլ հայտարարել է, որ «ExxonMobil-ը եւ Chevron-ը հանրային ընկերություններ են, որոնք գործարար եւ ներդրումային որոշումներ են կայացնում ինքնուրույն՝ բաժնետերերի շահույթը մեծացնելու համար»: Պաշտոնական տեղեկատվության սղությունը եւ նավթային ընկերությունների լռությունը հիմք է հանդիսացել բազմաթիվ վարկածների առաջացման համար:

Ադրբեջանական մամուլում գերակշռող են ներքին լսարանին ուղղված, հանգստացնող բնույթ կրող վերլուծությունները: Դրանց հիմնական ուղերձն այն է, որ ներկայումս ամերիկյան ընկերությունների համար ավելի մեծ հետաքրքրություն է առաջացնում թերթաքարային նավթը եւ դրա արդյունահանումը ԱՄՆ-ում: Իբր դա միակ պատճառն է, որով ամերիկյան ընկերությունները լքում են ադրբեջանական շուկան. «Ամերիկացիների հեռացումը Ադրբեջանից զուտ առեւտրային գործարք է»:

Հարեւան երկրի մամուլում շրջանառվում է նաեւ այլ վարկած, որի համաձայն՝ ադրբեջանական իշխանությունները այն աստիճանի են ճնշել արտասահմանյան գործարարներին, որ վերջիններս ստիպված լքում են ադրբեջանական նավթային ոլորտը: Շեշտադրումը, սակայն, այն բանի վրա է, որ ադրբեջանական իշխանություններն ուժեղ են եւ ի զորու են ամերիկյան կորպորացիաներին պայմաններ թելադրել: Ինչ վերաբերվում է վարկածի ընդհանուր գծին, ապա դրա օգտին կխոսի SOCAR-ի կողմից ամերիկյան ընկերությունների մասնաբաժինների ձեռքբերումը:

Չի բացառվում, թեեւ քիչ հավանական է, որ ամերիկյան ընկերությունները հեռանալու մասին տեղեկատվությունը հատուկ են դրել շրջանառության մեջ՝ նշված հանքավայրում մյուս ընկերությունների բաժնետոմսերի գները իջեցնելու եւ հետագայում դրանք ձեռք բերելու նպատակով:

Ամենահավանական տարբերակն այն է, որ շուրջ քառորդ դար առաջ «Դարի գործարքը» կնքած ամերիկյան ընկերությունների սպասելիքները չեն արդարացել հեռանկարների առումով: Բանն այն է, որ, թեեւ պաշտոնական ադրբեջանական տեղեկատվության համաձայն՝ հանքավայրի պաշարները պետական գաղտնիք են՝ արեւմտյան փորձագետները նշում են, որ պաշարները կավարտվեն արդեն հաջորդ տարվա ընթացքում: Բացի դրանից, ըստ ադրբեջանական տվյալների, պարբերաբար տեղի է ունենում եկամտի վերահաշվարկ՝ Ադրբեջանի օգտին:

Ինչեւէ, դրդապատճառներից խոսելիս, հաշվի առնելով տարածաշրջանի առանձնահատկությունները, չի կարելի շրջանցել նաեւ անվտանգային գործոնները: Քիչ հավանական է, որ ամերիկյան ընկերություններին վախեցրել է արցախյան հակամարտությունը: Պետք չէ մոռանալ, որ «Դարի գործարքը» կնքվել է 1994 թ.` զինադադարից մի քանի ամիս անց, իսկ դրանից հետո մեկ անգամ չէ, որ Արցախի շուրջ սրացումներ են տեղի ունեցել՝ որոնք կիզակետին հասան 2016 թ. ապրիլին: Այդպիսով, Ադրբեջանից հեռանալու «արցախյան» առիթներ ամերիկյան ընկերությունները շատ են ունեցել:

Մտավախություններ կան, որ ամերիկյան ընկերությունները հեռանում են Ադրբեջանից մոտալուտ ԱՄՆ-Իրան հնարավոր ռազմական առճակատման վտանգից: Նման հեռանկարի պարագայում հենց Ադրբեջանն է ամերիկյան պլացդարմ հանդիսանալու ամենահավանական թեկնածուն: Այդ պարագայում իրանական պատասխանը հետեւելու է Ադրբեջանի տարածքին: Այս քիչ հավանական տարբերակը, այդուհանդերձ, եւս չի կարելի բացառել:

Ինչեւէ, եթե շրջանառվող լուրերը համապատասխանում են իրականությանը, ապա այն պահին, երբ դրանք պաշտոնական հաստատում ստանան, Ադրբեջանը կորուստներ է ունենալու ոչ միայն տնտեսական, այլեւ քաղաքական առումով: Ըստ էության, Բաքուն ազդեցության երկու ծանրակշիռ լծակ է կորցնելու՝ ամերիկյան նավթային ընկերությունների տեսքով:

Ընդհանուր առմամբ՝ Ադրբեջանը փորձելու է հետաքրքրել նոր ներդրողների, եւ այս առումով շատ բան է կախված նաեւ ռուսական ընկերություններից. որքանով նրանց կհետաքրքրի ազատվող տարածքը: Իրականում, Ազերի-Չիրագ-Գյունեշլի հանքավայրի շուրջ ստեղծված ներկայիս իրավիճակը պարզություն է պահանջում: Կախված ամերիկյան ընկերությունների հեռանալու իրական դրդապատճառներից՝ իրավիճակն ու հեռանկարները կարող են կտրուկ փոխվել:

Տպել
2256 դիտում

Իսկ գուցե պատճառներն ավելի պա՞րզ են

Սեպտեմբերի 21-ին Գյումրիում փակ են լինելու որոշ փողոցներ (տեսանյութ)

Նիկոլ Փաշինյանը եղել է Հանրայինի արխիվի նոր մասնաշենքում, լսել Առաջին ալիքի հաշվետվությունը

Գրոզնիում առեւտրի կենտրոն է հրդեհվել. ուժգին կրակն ընդգրկում է 700 քմ տարածք

Եվրախորհրդարանը դատապարտել է Թուրքիայում հիմնարար իրավունքների ու ազատությունների ոտնահարումը

Աղավնատուն գյուղում սպանության փորձի մասնակիցների ինքնությունը հայտնի է․ նոր մանրամասներ

Փոխվարչապետ Գրիգորյանն ընդունել է ԵՀ Հարևանության հարցերով գլխավոր տնօրենի տեղակալին

Սևանի ոստիկանները ապօրինի թմրաշրջանառության դեպք են բացահայտել (տեսանյութ)

Ոստիկանները բացահայտել են Վահագնի գյուղի հարակից անտառում երկու ծառի անօրինական հատման դեպք

Վթար Երևանի Շիրակի փողոցում. վարորդներից մեկը տեղափոխվել է հիվանդանոց

Ով է հերոս եւ ով՝ հակահերոս. Կառավարությունն արձագանքում է հանրային պահանջին

ՀՀ ԱԽ քարտուղարը նշանակման առթիվ շնորհավորել է ԱՄՆ նախագահի ազգային անվտանգության գծով խորհրդականին

Երեւանի Նոր Արեշ փողոցի բնակարաններից մեկում հայտնաբերվել է դի

ՀՀ կառավարությունը շահագրգռված է «Բոինգ» կորպորացիայի հետ փոխշահավետ համագործակցությամբ. վարչապետ

Ոստիկանապետի ժամանակավոր պաշտոնակատարը հանդիպել է Բելառուսի իրավապահների պատվիրակության հետ

Վարչապետն ընդունել է «HSBC International» Եվրոպայի զարգացման գծով տնօրենին

Եվրոպայի չեմպիոն Հարությունյանն ու Եվրոպայի Մ-23 չեմպիոն Թեւանյանն ըմբշամարտի ԱԱ-ից կգան առանց մեդալի

Գյումրու քաղաքապետ Սամվել Բալասանյանը գնեց մեծ կտավի իր 100 մասնիկը

Վերահսկվում է հակաանասնահամաճարակային միջոցառումների կատարման ընթացքը ողջ հանրապետությունում. ՍԱՏՄ

Նիկոլ Փաշինյանն այցելել է Հանրային հեռուստաընկերություն (տեսանյութ)