Իրանի հեղափոխությունը չի բոլորի իր 40-ամյակը. ԱՄՆ-ն նո՞ր հեղափոխություն է պատրաստում

Իրանի Իսլամական Հանրապետությունում հունիսի 25-ին լայնորեն վերսկսել են հակակառավարական ցույցերը: Սա, ըստ էության, նախորդ տարվա դեկտեմբերին սկիզբ առած սոցիալական բողոքի ալիքի շարունակությունն է:

Համաշխարհային մամուլը, որպես ցույցերի հիմնական պատճառ, նշում է ազգային արժույթի՝ ռիալի կտրուկ արժեզրկումը: Վերջին ամսվա ընթացքում ռիալն իրոք զգալի անկում է գրանցել: Մայիսի վերջում մեկ ԱՄՆ դոլարի գինը սեւ շուկայում հասնում էր 65 հազար ռիալի: Վերջին օրերի ընթացքում դոլարի գինը հասել է 87 հազարի: Ընդ որում, պաշտոնական փոխարժեքը սառեցված է եւ հավասար է 42,5 հազար ռիալի, սակայն այն կրում է ձեւական բնույթ, քանի որ Կենտրոնական բանկի որոշմամբ՝ տարադրամի փոխանակման կետերը փակ են եւ առանց հատուկ թույլտվության հնարավոր չէ դոլար գնել: Բացի դրանից քաղաքացիներին արգելվում է 10 հազար եվրոյից ավելի գումար պահել արտարժույթով:

Դեռեւս նախորդ տարվա դեկտեմբերից սկսած բողոքը՝ տեղային ակցիաների տեսքով, պարբերաբար արտահայտվում էր Իրանի տարբեր քաղաքներում: Քիչ թե շատ կենտրոնացած եւ միաժամանակյա ակցիաներ ընթացան մայիսի 13-16-ը, երբ մի շարք քաղաքներում փոքր ձեռնարկատերերը փակեցին իրենց խանութները եւ սկսեցին տարերային բողոքի ակցիաներ իրականացնել:

Նույնը, սակայն ավելի մասշտաբային, տեղի ունեցավ նաեւ հունիսի 25-ին: Ակցիաները սկսվեցին Թեհրանի Մեծ շուկայում: Խորհրդանշական է, ի դեպ, որ խռովությունը սկսեց հենց Մեծ շուկայից, քանի որ 1979 թ. հակաշահական ելույթները, որոնք վերաճեցին հեղափոխության, եւս սկիզբ էին առել այստեղից: Առեւտրականների զգալի մասը փակեց խանութները եւ շարժվեց դեպի Իրանի խորհրդարանի շենք: Խորհրդարան չհասած, սակայն նրանց դիմավորեցին ոստիկանական ուժերը: Տեղի ունեցավ բախում հազարավոր ցուցարարների եւ ոստիկանական ուժերի միջեւ: Ցույցը հնարավոր եղավ ցրել միայն արցունքաբեր գազի օգնությամբ: Զոհերի վերաբերյալ տեղեկատվություն չկա: Բողոքի ցույցեր են տեղի ունեցել նաեւ Թավրիզում, Քերեջում, Մեշհեդում, Բենդեր Աբասում եւ մի շարք այլ քաղաքներում: Ըստ որոշ տվյալների, Իրանի ողջ տարածքում անցկացված ցույցերին մասնակցել է շուրջ երկու միլիոն մարդ:

Ցուցարարները բողոքում էին կառավարության տնտեսական քաղաքականության եւ դրա հետեւանք հանդիսացող տնտեսական ծանր վիճակի դեմ: Այդուհանդերձ, երբեմն հնչում էին նաեւ քաղաքական կոչեր՝ դադարեցնելու արտերկրում գործող կազմակերպությունների ֆինանսավորումը: Իսրայելական լրատվամիջոցների հաղորդմամբ՝ հնչել են նաեւ «ո՛չ Գազային, ո՛չ Լիբանանին, մենք ապրում ենք Իրանում» վանկարկումներ:

Իրանի կառավարությունը, արձագանքելով բողոքին, հայտարարել է, որ ի զորու է լուծել տնտեսական ճնշման հետեւանքով առաջացած խնդիրները: Այդ մասին, մասնավորապես, ասել է նախագահ Հասան Ռոհանին հունիսի 26-ին ելույթ ունենալով հեռուստատեսությամբ:

«Ես խոստանում եմ, որ նույնիսկ ամենաանհաջող սցենարի դեպքում Իրանի ժողովրդի հիմնական կարիքները բավարարված են լինելու: Մենք ունենք բավականաչափ քանակությամբ յուղ, շաքար եւ ցորեն: Մենք ունենք բավականաչափ միջոցներ արտարժույթով, որպեսզի կարողանանք ֆինանսավորել ներքին շուկան»,- ասել է Ռոհանին:

Ռիալի արժեզրկումն էլ Ռոհանին բացատրել է «արտերկրյա ԶԼՄ-ների քարոզչությամբ»:

Իրանի ցույցերին է անդրադարձել նաեւ ԱՄՆ պետքարտուղար Մայք Պոմպեոն: Նա նշել է, որ զարմանալի չէ բողոքի ցույցերի շարունակությունը այն պայմաններում, երբ «Իրանի կառավարությունը ռեսուրսներ է ծախսում «Հեզբոլահի», «Համասի» կամ անօգուտ միջուկային ծրագրի վրա»:

«Իրանի ժողովուրդը հոգնել է կոռուպցիայից, անարդարությունից եւ սեփական առաջնորդների ոչ կոմպետենտությունից: Աշխարհը պետք է լսի նրանց ձայնը»,- նշել է Պոմպեոն:

ԱՄՆ պետքարտուղարի նմանատիպ հայտարարությունները եւ ցույցերի ընթացքում հնչող ընդգծված աշխարհաքաղաքական կոչերը առիթ են հանդիսանում ցույցերի ուղղորդման մեջ տեսնել «արտաքին ուժերի»: Նրանում, որ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը, պետքարտուղար Մայք Պոմպեոն, ինչպես նաեւ ԱՄՆ նախագահի խորհրդական Ջոն Բոլթոնը կրոնապետական Իրանի թշնամիներն են՝ երկրորդ կարծիք լինել չի կարող: Սակայն նրանք միակը չեն:

Ջոն Բոլթոնը 2016 եւ 2017 թվականներին մասնակցել է Դիմադրության Իրանի ազգային խորհրդի կողմից կազմակերպվող ամենամյա «Մեծ հավաքին»: 2017 թ. իր ելույթում Բոլթոնը հայտարարել էր, որ «Խոմեյնիի հեղափոխությունը չի բոլորի իր 40-ամյակը»:

Թերեւս, հենց այդ պատճառով էր Իրանի Ազգային անվտանգության բարձրագույն խորհրդի քարտուղար Ալի Շամհանին հայտարարել, որ Բոլթոնը հանդիպել է «Իրանի ժողովրդի մոջահեդներ» ռազմականացված կազմակերպության ներկայացուցիչների հետ: Բանն այն է, որ «Իրանի ժողովրդի մոջահեդները» Դիմադրության Իրանի ազգային խորհրդի հիմնադիրն է: Վերջինս ավելի ներկայացուցչական տեսք ունի եւ կրում է հանուն ժողովրդավարական Իրանի պայքարի քաղաքական մասի պատասխանատվությունը: Հուլիսի մեկին տեղի կունենա կազմակերպության հերթական «Մեծ հավաքը», որի ընթացքում կքննարկվի «մոլլաների ռեժիմի» դեմ պայքարը:

Ինչեւէ, անկախ դերակատարներից, Իրանի վարչակարգի փլուզման գլխավոր ջատագովը Միացյալ Նահանգներն են: Առանց ԱՄՆ պատժամիջոցների վերսկսման Իրանում նման իրավիճակ չէր ստեղծվի: Սակայն այս իրավիճակը, որքան էլ երկար տեւի, այս կարգավիճակում չի կարող սպառնալ Իրանի հոգեւոր առաջնորդ Ալի Խամենեի իշխանությանը: Թիրախը լինելու է Ռոհանիի կառավարությունը եւ հենց նախագահը:

Իրանի խորհրդարանի պատգամավորներն արդեն իսկ պահանջել են նախագահից 10-15 օրում ներկայացնել «տնտեսական պատերազմում հակառակորդի գործողություններին դիմագրավելու նախագիծ»: Հակառակ դեպքում, իրանցի խորհրդարանական Ամիր Խոջասթեի խոսքով, նրանք կբարձրացնեն նախագահին անվստահություն հայտնելու հարցը: Իհարկե, Ալի Խամենեի համար դժվար կլինի ընդունել Ռոհանիի հրաժարականը, քանի որ դա կնշանակի ԱՄՆ փոքրիկ հաղթանակը: Սակայն նա կգնա այդ քայլին, եթե դա կօգնի հանդարտեցնել կրքերը երկրի ներսում:

Բարդ է պատկերացնել, որ այս վարչակարգը կարող է զիջումների գնալ ԱՄՆ-ի հետ հակամարտությունում: Ուստի, ստեղծված իրավիճակում, Իրանի համար հույժ կարեւոր է եվրոպական երկրների դիրքորոշումը: Իրանի նկատմամբ ճնշման ուժգնացումը, թերեւս, կախված է հուլիսին կայանալիք ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովում ԱՄՆ նախագահ Թրամփի եւ նրա եվրոպացի գործընկերների հանդիպման արդյունքներից: Հակասությունների սրման պարագայում Եվրոպան ձեռք կմեկնի Իրանին՝ փորձելով փոխհատուցել ԱՄՆ-ի՝ միջուկային գործարքից դուրս գալու վնասները: ԱՄՆ-Եվրոպա համերաշխության դեպքում Իրանի կառավարությունը ստիպված կլինի փրկություն փնտրել Արեւելքում:

Տպել
2016 դիտում

Իսկ գուցե պատճառներն ավելի պա՞րզ են

Սեպտեմբերի 21-ին Գյումրիում փակ են լինելու որոշ փողոցներ (տեսանյութ)

Նիկոլ Փաշինյանը եղել է Հանրայինի արխիվի նոր մասնաշենքում, լսել Առաջին ալիքի հաշվետվությունը

Գրոզնիում առեւտրի կենտրոն է հրդեհվել. ուժգին կրակն ընդգրկում է 700 քմ տարածք

Եվրախորհրդարանը դատապարտել է Թուրքիայում հիմնարար իրավունքների ու ազատությունների ոտնահարումը

Աղավնատուն գյուղում սպանության փորձի մասնակիցների ինքնությունը հայտնի է․ նոր մանրամասներ

Փոխվարչապետ Գրիգորյանն ընդունել է ԵՀ Հարևանության հարցերով գլխավոր տնօրենի տեղակալին

Սևանի ոստիկանները ապօրինի թմրաշրջանառության դեպք են բացահայտել (տեսանյութ)

Ոստիկանները բացահայտել են Վահագնի գյուղի հարակից անտառում երկու ծառի անօրինական հատման դեպք

Վթար Երևանի Շիրակի փողոցում. վարորդներից մեկը տեղափոխվել է հիվանդանոց

Ով է հերոս եւ ով՝ հակահերոս. Կառավարությունն արձագանքում է հանրային պահանջին

ՀՀ ԱԽ քարտուղարը նշանակման առթիվ շնորհավորել է ԱՄՆ նախագահի ազգային անվտանգության գծով խորհրդականին

Երեւանի Նոր Արեշ փողոցի բնակարաններից մեկում հայտնաբերվել է դի

ՀՀ կառավարությունը շահագրգռված է «Բոինգ» կորպորացիայի հետ փոխշահավետ համագործակցությամբ. վարչապետ

Ոստիկանապետի ժամանակավոր պաշտոնակատարը հանդիպել է Բելառուսի իրավապահների պատվիրակության հետ

Վարչապետն ընդունել է «HSBC International» Եվրոպայի զարգացման գծով տնօրենին

Եվրոպայի չեմպիոն Հարությունյանն ու Եվրոպայի Մ-23 չեմպիոն Թեւանյանն ըմբշամարտի ԱԱ-ից կգան առանց մեդալի

Գյումրու քաղաքապետ Սամվել Բալասանյանը գնեց մեծ կտավի իր 100 մասնիկը

Վերահսկվում է հակաանասնահամաճարակային միջոցառումների կատարման ընթացքը ողջ հանրապետությունում. ՍԱՏՄ

Նիկոլ Փաշինյանն այցելել է Հանրային հեռուստաընկերություն (տեսանյութ)