Էլի է կենտրոնանում

Սա այն դեպքում, երբ ամենահամեստ հաշվարկներով մեր օրենսդրությամբ նախատեսված դրույքներով այդ ընտանիքների վճարած հարկերի մասնաբաժինը պետբյուջեի հարկային եկամուտների 65-67 տոկոսը պետք է կազմեր: Իշխանությունը որեւէ հակափաստարկ այս պնդմանը չներկայացրեց, բացի մեկ-երկու իշխանավորների հիստերիկ ելույթներից: Ինչեւէ, դա երկու տարի առաջ էր: Իսկ ինչպիսի՞ն է իրավիճակն այսօր` երկու տարի անց եւ ընդհանրապես, վերջին տարիներին ինչպիսի դինամիկա կա խոշորների վճարած հարկերի եւ բյուջեի հարկային եկամուտների մեջ դրանց մասնաբաժնի առումով: Ըստ պետական եկամուտների կոմիտեի հրապարակած առաջին հազար հարկատուների վճարած հարկերի մասին պաշտոնական տեղեկանքի, առաջին 5 խոշոր հարկատուները 2006 թվականին վճարել են 85,6 միլիարդ դրամ, ինչը կազմել է բյուջեի 27.8 տոկոսը: 2008-ին այդ նույն 5-ը վճարել են 90.7 միլիարդ դրամ, կամ բյուջեի 20.3 տոկոսը, իսկ այս տարվա առաջին եռամսյակում` 18.1 միլիարդ դրամ, կամ բյուջեի 18.6 տոկոսը: Խոշոր հարկատուների ցանկում ներառված առաջին 50 հարկատուները 2006 թվականին վճարել են 178.3 միլիարդ դրամի հարկ, կամ բյուջեի 57.9 տոկոսը, անցած տարի` 190.1 միլիարդ դրամ, կամ 49.6 տոկոսը, իսկ այս տարվա առաջին եռամսյակում 50 ամենախոշոր հարկատուները վճարել են 48.3 միլիարդ դրամ, կամ բյուջեի 49.5 տոկոսը: Այլ կերպ ասած` ընդամենը վերջին 4 տարիների ընթացքում խոշորագույն 5 ընկերություններն իրենց մասնակցությունը պետական բյուջեի համալրմանը 27.8 տոկոսից իջեցրել են 18.6 տոկոսի, իսկ առաջին 50 ընկերությունների պարագայում այդ ցուցանիշը 57.9 տոկոսից իջել է 49.5 տոկոսից: Այս ցուցանիշները մեկնաբանելով` ՀՀ նախկին վարչապետ Հրանտ Բագրատյանը մեզ հետ զրույցում ընդգծեց. «Տնտեսության բոլոր ոլորտներում, արտադրության կենտրոնացումը շարունակվել է»: Նա այլ հաշվարկներ է արել. ուսումնասիրելով առաջին 10 հարկատուների վճարած հարկերի տեսակարար կշռի անկումը (բացառելով արտասահմանյան հարկատուներին), Բագրատյանն ապացուցում է, որ ՀՀ տնտեսությունը ներկայումս կենտրոնանում է էլ ավելի սահմանափակ թվով մարդկանց ձեռքում. «Տնտեսության ավելի քան 40 տոկոսը հայտնվել է 7 ընտանիքների ձեռքերում»«- իր հաշվարկն է ներկայացնում Հրանտ Բագրատյանը: Սրանում Հրանտ Բագրատյանը տեսնում է լուրջ մարտահրավերներ: «Իշխող վարչակարգի օրոք տնտեսության հետագա կենտրոնացումը մի քանի տասնյակից մի քանի ընտանիքների ձեռքում, եւ այդ ընտանիքների նույնականացումը պետության հետ գործնականում նշանակում է նոր «որակի» հասարակություն»,- մեզ հետ զրույցում այսպես բնորոշեց արձանագրվող դինամիկան Հրանտ Բագրատյանը եւ թվարկեց այդ նոր «որակի» հասարակության բնորոշ գծերը. «Ընտրությունները վերածվում են «գործավորներն ընտրում են գործատուներին» ֆարսի: Սեփականության ինստիտուտը ձուլվում է պետական իշխանության հետ: Սակայն տեղի է ունենում ոչ թե սեփականության ինստիտուտի պետականացում, ինչպես, օրինակ, Ռուսաստանում, այլ պետության սեփականացում: Շուկայական գներ չկան: Դրանք սահմանվում են երկրի ղեկավարության կողմից: Կենտրոնական բանկ չկա: Մի քանի ներմուծողներ որոշում են դրամի փոխարժեքը: Քանի անգամ խոշոր բեռնաքանակի ներմուծումներ են կատարվում, այդքան անգամ էլ դրամը անհասկանալի տատանումներ է տալիս: Երկրի բարձրագույն ղեկավարության որոշմամբ են նշանակվում ոչ միայն հիմնարկների ղեկավար աշխատողները (նույնիսկ ամենաաննշանները), այլեւ շարքային տեխնիկական ծառայողները: Ասում ես կարգի բերեք երկիրը, մարդկանց հետ նորմալ վարվեք, պատասխանում են. դու մեր եղեռնին դե՞մ ես: Առաջարկում ես բարեփոխումների ծրագիր, պատասխանում են՝ բա Ղարաբա՞ղը: Երկիրը դարձնում են գժանոց, որտեղ համամարդկային արժեքները հայտարարվում են օրենքից դուրս»: Նման իրավիճակում, ըստ Բագրատյանի, չնայած հասարակության մեջ նորմալ մարդիկ գերակշռում են, բայց նման հասարակությունը ապրելու եւ զարգանալու որեւէ լուրջ խթան չունի, եւ մարդկանց համար ամենալուսավոր հեռանկարը մնում է Հայաստանը լքելը:
«Սկսում ես կասկածել, թե մենք կանք այդ նույն արաբների, մոնղոլների կամ էլ թուրքերի վայրենությունների շնորհիվ: Եթե դրանք չլինեին, մենք այ այսպես, իրար ուտելով եւ երկիրը լքելով վաղուց վերացել էինք»,- դառնացած ասում է Հրանտ Բագրատյանը: