Օմբուդսման

Քաղաքական բանտարկյալների եւ քաղաքական հալածյալների պաշտպանության կոմիտեի հայտարարությունը

Մամուլում լուրեր են հրապարակվել այն մասին, որ ՀՀ Արդարադատության նախարարության քրեակատարողական վարչության ղեկավարության կողմից ծրագիր է մշակվել քաղբանտարկյալ Նիկոլ Փաշինյանի դեմ կիրառել նոր հալածանքներ: Նշվում է, որ քրեակատարողական վարչության ղեկավարությանը ՀՀ ամենավերին իշխանական օղակներից հրահանգված է քրեական տարրերի ներգրավմամբ բռնաճնշումներ սկսել «Կոշ» քրեակատարողական հիմնարկում պահվող «Հայկական Ժամանակ» թերթի գլխավոր խմբագիր, քաղբանտարկյալ Նիկոլ Փաշինյանի դեմ: Նպատակը մամուլում ծավալած նրա հրապարակախոսական գործունեությունը կանխելն է: Նշանակալի է այն հանգամանքը, որ  քաղբանտարկյալին լռեցնելու` իրենց նպատակին հասնելու համար  ՀՀ իշխանությունները փորձում են օգտագործել քրեական աշխարհը, գործելաոճ, որ լայնորեն կիրառվում էր խորհրդային կալանավայրերում:

Քիրամիջյանի պաշտպան Մելանյա Առուստամյանը մեր թղթակցի հետ զրույցում ասել է, որ Խաչատրյանի որոշումն անհիմն է, եւ ինքն այն բողոքարկելու է Վճռաբեկ դատարան: Իսկ ներպետական դատական ատյաններում հարցի քննարկման հնարավորությունը սպառելուց հետո, ըստ փաստաբանի, խնդիրը կներկայացվի Եվրադատարանին: Երեկ «Նուբարաշեն» քրեակատարողական հիմնարկում Քիրամիջյանի հետ են հանդիպել ՀՀ ՄԻՊ գրասենյակի ներկայացուցիչները: Քաղբանտարկյալը նրանց տեղեկացրել է, որ առողջական խնդիրներ ունի, մասնավորապես, երկու օր է պարբերաբար նրա քթից արյուն է հոսում: Մինչ այս քաղբանտարկյալի հարազատները տեղեկացրել էին, որ Դավիթը գլխացավեր է ունենում, ինչը բերման ենթարկելիս նրա նկատմամբ կիրառված բռնության արդյունք է:

«Հարգելի պարոն Աշոտյան,

վերջին օրերին տարբեր լրատվամիջոցներով անդրադարձ է կատարվում ԲՈՒՀ ընդունվելու հայտ ներկայացրած այն 39 դիմորդների հետ կապված խնդրին, ովքեր, ըստ ՀՀ կրթության եւ գիտության նախարարության պարզաբանման, դպրոցն ավարտել են օրենսդրության խախտմամբ:

Չանդրադառնալով էքստեռն քննություն հանձնելու հնարավորության իրավական կողմին՝ այնուամենայնիվ, մեզ մոտ առաջացել են հարցեր, որոնք պարզաբանման կարիք ունեն:

Մասնավորապես.

1. արդյո՞ք դպրոցն օրենսդրության խախտմամբ ավարտելու հանգամանքը չէր կարող պարզ դառնալ ԲՈՒՀ ընդունվելու հայտ ներկայացնելու՝ համապատասխան փաստաթղթերը հանձնելու փուլում,

2. դպրոցն ավարտելու համար ո՞ր դասարանում պետք է ուսումը շարունակեն այդ աշակերտները,

3. ինչո՞ւ քննություններին մասնակցելն արգելելու մասին պատշաճ չեն ծանուցվել դիմորդները (ըստ մամուլում հրապարակված տեղեկությունների` հեռախոսազանգով են տեղյակ պահել այդ մասին),

«Նույն կերպ որեւէ հ/կ կարող է ասել` գիտե՞ք ինչ, ես պաշտոնապես իմ անունից հայտարարում եմ սա, բայց պաշտոնական փաստաթղթերի ցանկը այնքան մեծ է, ես կուզեի շատ ավելի լուրջ մի պաշտոնական փաստաթղթի անվանում բերեիք»,- խոսելով օմբուդսմենի զեկույցի մասին` երեկ հայտարարել է Գրիգոր Ամալյանը:

«Սասուն» ջոկատի հրամանատար, քաղբանտարկյալ Սասուն Միքայելյանին, ով պահվում է «Դատապարտյալների հիվանդանոց» քրեակատարողական հիմնարկում, անհրաժեշտ է վիրահատել, քանի որ Ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ վիրավորվելու արդյունքում նրա մարմնում մնացած բեկորները սկսել են անհանգստացնել եւ ուժգին ցավ պատճառել: Քաղբանտարկյալի առողջական վիճակի վատթարացման մասին պաշտոնական հաղորդագրություն է տարածել նաեւ ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպանի գրասենյակը: Օմբուդսմենի գրասենյակը տեղեկացրել է, որ ՄԻ պաշտպանը գրավոր դիմել է ՀՀ արդարադատության նախարար Գեւորգ Դանիելյանին եւ առաջարկել դիտարկել Սասուն Միքայելյանի վիրահատությունը կազմակերպելու հարցը:

- Պարոն Հարությունյան, ինչպես կմեկնաբանեք այն հանգամանքը, որ «Freedom House» միջազգային իրավապաշտպան կազմակերպության վերջին զեկույցում Հայաստանում մարդու իրավունքների եւ ազատությունների վիճակին այնպիսի գնահատական էր տրվել, որը բնորոշ է ռազմական խունտաներին եւ ռազմական բռնապետություններին: 

- Հիմնական գնահատականների հետ համաձայն եմ: Իհարկե զեկույցում չի ասվում, թե Հայաստանը զինվորական խունտա է կամ զինվորական բռնապետություն, քանի որ դա շատ սուբյեկտիվ կլիներ: Փորձագետներն ուղղակի մեկնաբանում են, ըստ սանդղակի, թե որ գնահատականն, ինչպիսի պետություններին է բնորոշ:

«2004 թ. մայիսին «ՀՀ ԱԺ աշխատակազմի պետական ծառայողի մասին» օրենքով նախատեսված մրցույթի արդյունքներով ընդունվել եմ ՀՀ ԱԺ աշխատակազմի Տարածքային քաղաքականության վերլուծության վարչության Տեղական ինքնակառավարման բաժին` որպես գլխավոր մասնագետ: «Աշխատանքային պարտականությունները բարեխղճորեն եւ բարձր մակարդակով կատարելու համար» ՀՀ ԱԺ նախագահի կողմից 23.12.2004թ. պարգեւատրվել եմ շնորհակալագրով: Ամուսնուս հերթական դիվանագիտական երկարատեւ գործուղման պատճառով, իմ դիմումի համաձայն, առաջնորդվելով «Դիվանագիտական ծառայության մասին» ՀՀ օրենքի 47 հոդվածի 1-ին կետով, 2005 թ.

Բանն այն է, որ ասուլիսի թեման կամ, ավելի ճիշտ, թեմաները այսպես ասած` կյանքից վերցրած խնդիրներ էին` աշխատանքային շահագործում, տնտեսական մենաշնորհներ եւ բնապահպանություն: Սակայն, մինչ ընտրված թեմատիկան, առավել քան ուշագրավ է օմբուդսմենի խոսքի նախաբանը. Մեր օրերում արդիական բնույթ է կրում հայրենասիրությունից, պետականությունից խոսելը, պետության զարգացման ուղիների մասին մտորումներ ներկայացնելը: Ես կարծում եմ` հիմնական չափանիշը, որի հիման վրա կարելի է գնահատել իրական վերաբերմունքը պետության եւ պետականության հանդեպ, վերաբերմունքն է քաղաքացու նկատմամբ,- ասում է Արմեն Հարությունյանը: Իբրեւ աշխատանքային շահագործման օրինակ` օմբուդսմենը ներկայացրեց երթուղայինների վարորդների աշխատանքային պայմանների ուսումնասիրության տվյալները: Օմբուդսմենի գրասենյակի առաջարկով աշխատանքի տեսչությունը Հայաստանում երթուղային տաքսիներ շահագործող 70 ընկերություններից հինգում ուսումնասիրություններ է իրականցրել: Արդյունքում, պարզել են, որ վարորդների մեծ մասը աշխատում է առանց գրանցման եւ աշխատավարձ չի ստանում, օրական վարորդները աշխատում են 18-ժամյա ռեժիմով, եւ այսպես շարունակ: Մի խոսքով, օմբուդսմենի ելույթից հայտնի դարձավ, որ նա հենց նոր իմացել է ավելի քան մեկուկես տասնամյակ Հայաստանում տիրող իրավիճակի մասին:

Հայ ազգային կոնգրեսի արտաքին կապերի պատասխանատու Վլադիմիր Կարապետյանը երեկ լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ ներկայացրեց իր մտահոգությունները` Հայաստանի ներքաղաքական ճգնաժամի կապակցությամբ։ «Հետընտրական ճգնաժամը հեռու է հաղթահարված լինելուց, եւ թվացյալ հանդարտությունը չափազանց փխրուն եւ անկայուն է»,- հայտարարեց Կարապետյանը։ Դրա վառ ապացույցն, ըստ նրա, «Եվրասիական մայրցամաքում Հայաստանի` նախադեպը չունեցող տնտեսական անկումն է, բոլոր ոլորտներում բարեփոխումների իսպառ բացակայությունը, հետընթացը` հասարակական, տնտեսական, անգամ հոգեւոր կյանքի ոլորտներում եւ Մարտի 1-ի սպանդը կազմակերպած իշխանությունների կողմից Նիկոլ Փաշինյանի դատավարությունը»։ Վլադիմիր Կարապետյանի խոսքով, ավելի նպաստավոր օրերին սպասելու փոխարեն, իշխանությունները որոշեցին հենց այս ֆոնին հանդես գալ այնպիսի նախաձեռնությամբ, որը հղի է բազմաթիվ մարտահրավերներով։

Մասնավորապես, դեկտեմբերի 26-ին, երբ օմբուդսմենը մեզ հետ զրույցում ամփոփեց այն ժամանակ ավարտին մոտեցող 2008 թվականը, անդրադառնալով ԵԽԽՎ Մոնիտորինգի հանձնաժողովի դեկտեմբերի 17-ի` Հայաստանի վերաբերյալ հայտնի որոշմանը` նա ասաց, որ այն ուշացած է, քանի որ արդեն սկսվել է «Մարտի 1-ի» գործով դատական գործընթացը։ «Եթե դա արվեր մինչեւ դատական գործընթացները, դա կարող էր եւ օգուտ տալ։ Եթե դա ավելի շուտ արվեր, միգուցե նաեւ այս դատական գործընթացները չէին սկսվի, շատ խնդիրներում նաեւ օգնած կլինեին մեզ։ Երբ դատական պրոցես է սկսվում, դա արդեն իրավական հարթություն է, այստեղ արդեն քաղաքական գործիքներով խոսել չի կարելի»,- ասաց Արմեն Հարությունյանը։

Ըստ այդմ, փաստահավաք խմբի անդամ նշանակող սուբյեկտներից մեկը ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպանն է։ Երեկ մեզ հետ զրույցում ՀՀ ՄԻ պաշտպան Արմեն Հարությունյանն ասաց, որ ինքը որոշել է ներկայացուցիչ նշանակել փաստահավաք խմբում, իսկ իր քայլը նա բացատրում է այն հանգամանքով, որ այդ մարմինն ավելին է, քան ոչինչը։ «Իմ խորին համոզմամբ, սա, իհարկե, շատ ավելի լավ քայլ է, քան այն, ինչ որ մինչեւ օրս ունենք։ Մենք հարցին պետք է մոտենանք հետեւյալ ձեւով, ասենք` ունենք բաժակ, որի մեկ երրորդը ջուր է լցված, իսկ մինչեւ այդ բաժակում ընդհանրապես ջուր չկար»,- ասում է օմբուդսմենը։ Վերջինս չցանկացավ մեկնաբանել այն հանգամանքը, թե ինչպես կարող է փաստահավաք խումբ աշխատել առանց հրապարակայնության եւ հստակ լիազորությունների։

Մարդու իրավունքների պաշտպանի գրասենյակի տեղեկատվության եւ հասարակայնության հետ կապերի բաժնի հաղորդագրության համաձայն` Հատուկ քննչական ծառայության պետ Անդրանիկ Միրզոյանը երեկ պատասխանել է Արմեն Հարությունյանի նամակին, որում օմբուդսմենը հետաքրքրվել էր Միրզոյանի կողմից Վայոց ձորի մարզի դատախազին ուղղված աղմկահարույց քննչական հանձնարարականով, մասնավորապես, թե բացի Վայոց ձորի դատախազից արդյո՞ք նմանատիպ հանձնարարություններ են տրվել նաեւ այլ մարզերի դատախազներին։